Ávarp Irmu Erlingsdóttur á stofnfundi
Femínistafélags Íslands 14. mars 2003

Kæru femínistar, ég býð ykkur öll hjartanlega velkomin.
En hingað erum við komin til að stofna saman Femínistafélag Íslands. Þetta heiti er allavega tillaga undirbúningsnefndar. Sumum finnst það etv full stórkarlalegt eða stórkellingalegt og það má svo sem ræða það hérna á eftir en okkur í undirbúningsnefndinni þótti nafnið ekki alveg laust við húmor. – Félag femínista kæmi kannski til greina en er þó heldur blóðlausara. Kosturinn við tillöguna er sá að félagið biðst ekki afsökunar á sjálfu sér: Hér er hópur saman kominn sem hikar ekki við að kenna sig við femínisma.

Það er kannski þetta sem hefur komið mörgum okkar töluvert á óvart á undanförnum þremur vikum eða svo. Allavega, kom það mér gleðilega á óvart að heyra, eða lesa, allar þessar radddir á listanum okkar FEMÍNISTANUM sem voru svo samhljóma og svo ófeimnar við að kalla sig femínista. Mér er næst að grípa til klisjunnar um stífluna sem brestur.

Allt í einu femínistar út um allt og allt í einu raddir sem eru á móti hlutgervingu kvenlíkamans, súlustöðum, mansali, kvenfjandsamlegum auglýsingum, á móti á kynjamisvægi í hvívetna, kvenhatri, ofbeldi og útilokun. — Hvar höfum við dvalið!!! Þess má geta að núna með kvöldinu voru 310 skráðir á póstlistann. Á póstlistanum hafa margir lýst þeim létti sem umræðan hefur veitt. Loksins opinn vettvangur fyrir skoðanafrelsi.

Það hefur greinilega bullsoðið í pottinum og lokið helst ekki lengur á. Kannski markar þetta niðurlag þöggunar og bakslags, alla vega í þessari hrinu. Jú, því að baráttan, engin barátta, tekur enda; endanlegt fyrirmyndarástand er ekki til — en, það dregur ekki úr mikilvægi baráttunnar.

Og femínísk barátta tekur breytingum, þótt sama sé varla hægt að segja um birtingarmyndir óréttlætis og ójöfnuðar. Margir agnúast út í Rauðsokkurnar og víst er að þeirra baráttuaðferðir mundu ekki nýtast í dag, ekki að öllu leyti. Rauðsokkurnar voru hins vegar til fyrirmyndar á sínum tíma. Og allir vita um mikilvægi kvennalistans þótt hnýtt sé í hann á svipaðan hátt og í Rauðsokkur.

Og baráttan heldur áfram.
Femínismi er þekking, sem safnast hefur saman á undanförnum 100 árum eða svo, þekking sem okkur ber að nota og þekking sem ber að viðurkenna í samfélaginu. Og, eins og með alla þekkingu þá þarf að fara varlega með hana; Sönn þekking er ekki sönn nema hún sé laus við hroka og yfirlæti. Við femínistar, eins og allir aðrir sem búa yfir þekkingu, og kannski meir en aðrir, verðum að vera laus við einsýni; femínismi stendur fyrir margbreytileika, víðsýni, fjölhyggju. Femínismi er ekki einn, heldur margir og í raun ætti alltaf að tala um hann í fleirtölu:

femínismar. Til að ná yfir okkur öll sem eru hér saman komin í kvöld.

Við höfum margbreytilegar skoðanir á ýmsum málum og látum kreddur, nauðhyggju og eðlishyggju lönd og leið — femínismar eru opin umræðuvettvangur sem útilokar ekki.
Þetta merkir ekki að ómögulegt sé að taka einarða afstöðu í málefnum sem brenna á okkur: Það höfum við séð á póstlistanum okkar. Við viljum að tekið sé málunum og horfst í augu við allar þær fölsku réttlætingar sem byggja á hefð og meintu eðli kvenna og karla, og notaðar eru til að blinda fólk á óréttlæti og ofbeldi. Til dæmis í sambandi við súlustaðina og vændi. Við viljum að þeir karlar og þær konur sem verja vændi og einkadansa horfist í augu við hvers konar starfsemi þau eru að veðja, að þau horfist í augu við þá staðreynd að hún byggir á ofbeldi og eymd: hvaða orð önnnur er hægt að hafa um mansal, hvíta þrælasölu.

Við viljum ekki heyra meira um elstu atvinnugreinina, um aumingja kúnnann sem ekki hafi í önnur hús að venda. Við viljum að málið sé skoðað ofan í kjölinn, fræðilega og af heiðarleika…

Já, hugsanlega er bakslagið margfræga að ganga tilbaka. En það er samt of snemmt að fagna: Það er alltaf of snemmt að fagna. Við skulum ekki fyllast hofmóði og við skulum ekki halda að við höfum rétt fyrir okkur í eitt skipti fyrir öll. Við skulum ræðast við og vinna af heilindum og halda á lofti femínískri gagnrýni, vera opin og auka við þekkinguna.

En við getum gengið að því vísu að baráttan haldi áfram og sem stendur eru konur í nauðvörn. Kvenfyrirlitning er nánast í algleymingi. Og sjálfsagt er það þetta ástand sem hefur leitt okkur saman hér í kvöld. Þessu skulum við ekki gleyma. Það er langt í land.

Þessi bylgja kemur auðvitað ekki upp úr þurru, ástandið hrópar á viðbrögð. Og ýmis viðbrögð hafa komið fram á síðustu árum sem áreiðanlega hafa byggt undir þetta viðbragð núna á póstlistanum og hér í kvöld með stofnun Femínistafélag Íslands: Það má t.d. minnast á þær hugrökku og hárbeittu Bríetur og fleira og fleira. Það hefur líka verið hressandi að heyra í ýmsum góðum gestum sem hafa ekki talað undir rós:
Til dæmis hún Rosi Braidotti – sem fræðikonur kalla – hina femínísku drottningu Evrópu! – hún heimsótti okkur í haust og flutti þrusu ræðu um hlutverk og inntak femínisma – um femínisma sem tæki til að greina heiminn og breyta honum – um femínísma sem pólitískt verkefni.

Femínismi kemur í bylgjum – við sem höfum staðið í undirbúningi stofnfundarins viljum gjarnan tengja stofnun félagsins við svokallaða „þriðju bylgju“ femínisma.

Við getum rifjað það upp að fyrsta bylgjan hófst með súffragettunum um aldamótin 1900; önnur bylgjan náði yfir rauðsokkur og kvennalista. Þriðja bylgjan sem nú er komin af stað tengist hnattvæðingunni, upplýsingatækni og netvæðingu; það sem einkennir þessa bylgju er krafan um að jafnréttissjónarmið séu höfð til hliðsjónar við allar ákvarðanartökur og stefnumótun í samfélaginu.

Og það er þörf fyrir endurnýjaða baráttu: bæði til að rifja upp það sem hefur verið gleymt og til þess að varpa ljósi á það sem er þaggað eða vanmetið. Sumir voru búnir að aflýsa femínisma og nú er þörf á upplýsingu og upplýsingum — sem við komum m.a. áleiðis á netinu og sem smitast kannski þaðan út í fjölmiðlana og út í samfélagið.
Ef til vill er það ekki of sterkt til orða tekið að segja að femínismi gangi nú í endurnýjun lífdaga. Og hann gerir það ekki bara hér í norðlægri einangrun heldur víða um lönd. T.d. í Frakklandi þar sem ég þekki til. Hver hefði trúað því

Jæja, ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar en nú er s.s. komið að því að stofna þennan vettvang fyrir frjáls óháð gagnrýning skoðanaskipti þar sem femínistar í öllum kyngervum láta í sér heyra. Ekki bara til að vera með hávaða heldur til að hafa áhrif á þjóðmálaumræðuna og til að koma af stað breytingum.

Við getum það!