Ávarp Kristínar Ásu á framhaldsstofnfundi
Femínistafélags Íslands 1. apríl 2003 í Hlaðvarpanum

Þegar tekið hefur verið tillit til hefðbundinna skýribreyta svo sem, starfs, menntunar og starfsaldur virðist munurinn á launum karla og kvenna liggja á bilinu 13 – 16 %.
Femínískir hagfræðingar hafa hinsvegar sett stórt spurningarmerki við þessar skýribreytur. Og full ástæða til að taka undir þá gagnrýni. Hinn skýrði launamunur er nefnilega ekki endilega eðlilegur og sanngjarn. Telst hjúskaparstaða eða barnafjöldi til dæmis eðlileg skýribreyta? Er réttlætanlegt að nota einhverjar svona skýringar til þess að réttlæta hluta launmunarins eins og gert er? Menntun kvenna skilar til að mynda konum ekki sömu launum eða sömu störfum og hún skilar körlum.

Og sú staðreynd að hefðbundin karlastörf eru betur launuð en hefðbundin kvennastörf segir okkur allt sem segja þarf um mat samfélagsins á vinnuframlagi karla og kvenna.

Það hefur sýnt sig að konur eru minna metnar þegar kemur að ráðningum. Rannsóknir hafa sýnt að karlmenn ráða frekar karlmenn til starfa en konur. Og konur eru minna metnar í ráðningarviðtölum en karlar þótt menntun og reynsla sé hin sama. Þetta staðfesta nýlegar rannsóknir félagsfræðingsins Judith Lorber,

Þetta kemur bersýnilega í ljós þegar við skoðum valdastöður.

Í Kauphöll Íslands eru til að mynda nú skráð 63 fyrirtæki, sem eru mörg hver þau stærstu í sínum geira, og er engin kona í forsvari fyrir þau. Séu 250 stærstu fyrirtæki landsins skoðuð kemur í ljós að í um 70% tilfella þeirra eru karlar stjórnendur en í heildina litið er hlutfallið þannig að fjórir af hverjum fimm stjórnendum eru karlmenn.

Konur eiga innan við 18% af íslenskum fyrirtækjum.

Æðsta stjórn fjármálafyrirtækja er öll í höndum karla. Allir bankastjórar eru karlar.

Af 235 forstöðumönnum ríkisstofnana eru aðeins 44 konur.

Á alþingi eru konur nú 36,5 % alþingismanna. Af ráðherrunum 12 eru 3 konur. Útlit er fyrir að hlutfall kvenna á alþingi minnki eftir næstu alþingiskosningar.

Menntamálaráðherra skipaði sameiginlega nefnd ráðuneytisins og Skrifstofu jafnréttismála um konur og fjölmiðla árið 1998. Álit og tillögur nefndarinnar komu út í febrúar 2001. Rannsókn nefndarinnar á sjónvarpsefni leiddi í ljós að konur birtast í um 30% af útsendu efni á kjörtíma. Og þótt konur sjáist einungis í 30% tilfella á skjánum er talað mál kvenna enn minna eða aðeins um 15% á móti 85% talaðs máls karla.

Aldursdreifing kynjanna er einnig ólík. Hlutgallslega flestar konur sem sjást í fjölmiðlum eru yngri en 35 ára en hlutfallslega flestir karlar eru eldri en 35 ára.

Í rannsókn á efni dagblaða kom í ljós að hlutur kvenna er rýr. Mun meira er fjallað um karla en konur og karlar eru mun oftar tilefni frétta en konur. Það er einkum í málaflokkum eins og minningargreinum og slúðurfréttum þar sem konur fá tiltölulega mesta umfjöllun.

Konur og líkamar þeirra eru óspart notaðir sem hverjir aðrir persónulausir kjötskrokkar í markaðstilgangi. Mörkin um hvað sé hægt að bjóða fólki upp á eru að mást út og sífellt er gengið lengra og lengra. Mikil æskudýrkun er viðloðandi og barnsungir og örmjóir kvenlíkamar það sem auglýsendur gera meira og meira út á.
Löngu er soðið upp úr hvað varðar þessi mál hjá femínistum eins og hin fjölmörgu bréf á umræðuvefnum feministinn.is gefa til kynna.

Klámbylgja hefur líka dunið yfir vestræn þjóðfélög undanfarin ár og löngu viðurkennt að konur eru frekar fórnarlömb í þessum iðnaði en karlmenn. Myndavélalinsan er eins og auga karlmannsins ”the male gaze” , þ.e. allt sýnt út frá karllægu augnaráði og sjónarhorni.

Dóms og kirkjumálaráðuneytið sá ástæðu til að setja saman nefnd um klám og vændi, enda klám og vændi náskylt. Hér er örlítið brot úr niðurstöðu nefndarinnar.

„Vaxandi framboð á æ grófara efni getur breytt vitund fólks um það hvað sé eðlilegt og sjálfsagt. Þannig er líklegra að þeir sem selja eða dreifa klámi leitist sífellt við að ganga lengra og lengra í að sýna grófara og grófara klámefni.” Tilvitnun lýkur..

Og nefndin telur ennfremur að eftir því sem umburðarlyndi fólks vaxi þá aukist framboð á grófara klámefni.

Á síðasta ári fjölgaði komum til Stígamóta um 13.3%. Fjölgunin hefur verið stöðug sl. fjögur ár. Þegar tölurnar eru bornar saman við sl. ár er ljóst að mest fjölgun varð vegna nauðgana eða um 40%.

Ég hef hér rétt stiklað á stóru um af hverju enn er þörf á femínistum og femínískri hreyfingu. Málefnin til að takast á við eru hinsvegar mun fleiri eins og tillögurnar að femínísku starfshópunum innan Femínistafélags Íslands bera vitni um.

Miklir fordómar ríkja í samfélagi okkur í garð femínista, ég hef marg oft lent í þessum fordómum og ég vil biðja alla hér inni sem hafa lent í fordómum fyrir það að vera femínistar að rétta upp hönd! - Já þetta grunaði Guddu!

Konur í kvenréttindabaráttu hafa allar lent í því að reynt sé að þagga þær niður með orðvopnum. Ég er viss um að hér inni eru margar reyndar konur sem geta sagt okkur sögur af þöggunar aðferðum sem þær hafa orðið fyrir. Mítur um að femínistar séu húmorslausir, ljótir, loðnir, kunni ekki ensku og séu teprur eru til að mynda vel þekktar.

Ég tel mikilvægt að við sem yngri erum hlustum á hvað þær með reynsluna hafa að segja, og nýtum okkur þá reynslu sem fyrri baráttur hafa þegar aflað sér.

Ég tel mikilvægt að hressa upp á ímynd femínista til að ná til breiðari hóps. Eins og staðan er í dag eru margir þegar búnir að loka eyrunum aftur áður en femínistinn hefur upp raust sína.

Ég er tilnefnd sem ráðskona yfir fræðsluhópi. Þetta finnst mér spennandi verkefni og ég hlakka sannarlega til að vinna skipulega að því með öðrum femínistum að bæta ímynd femínismans og sýna fjölmiðlum hve fjölbreyttur og frábær hópur fólks eru femínistar.

Ég er mjög stolt af því að vera í þessum frábæra hópi sem hér er saman kominn. Ég er sérlega ánægð með þá breidd af fólki sem hér er. Kynslóðabil skiptir ekki máli í okkar boðskap og þessi breidd verður vonandi til að slá á þær kreddur að femínistar séu þröngur hópur nokkurra sérvitringa.

Í raun held ég að um leið og fólk sér hver fjölbreyttur hópur femínistar eru muni viðhorfið breytast. Það er því von mín að með Femínistafélagi Íslands verði femínistar landsins áberandi á sem flestum stöðum og sviðum. Við höfum tölurnar og rökin fyrir þörfina og um leið og fólk opnar lokuð eyrun mun fallegur boðskapurinn renna ljúft inn og á endanum verður í tísku að vera femínisti.