Svör Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs

1. Hver er jafnréttisstefna framboðsins?
Í stefnuyfirlýsingu Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs er gerð grein fyrir málefnagrundvelli flokksins. Á landsfundi flokksins haustið 2005 var kafla um kvenfrelsi bætt við þennan málefnagrundvöll, en þar er skýrt tekið fram að við höfnum því að fólki sé mismunað eftir kyni og stefnan rakin í stuttu máli.

Til að jafna stöðu kynjanna í Reykjavík teljum við fyrst og fremst þurfa að leggja ríkari áherslu á jafnréttismál innan stjórnkerfisins. Í stað eins jafnréttisráðgjafa inni á skrifstofu borgarstjóra viljum við að stofnað verði fagsvið jafnréttismála með fagráði sem vinni markvisst að jafnréttismálum, á svipaðan hátt og umhverfissvið vinnur að umhverfismálum í umboði umhverfisráðs. Auk þess er mikilvægt að inn á öll fagsvið borgarinnar verði ráðnir sérhæfðir jafnréttisfulltrúar með vel skilgreinda ábyrgð og verksvið.
Á næsta kjörtímabili teljum við brýnast að unnið verði að eftirfarandi málefnum, en þau höfum við kynnt á dreifiriti sem kallast Kynjaborgin Reykjavík:

• Kynbundnu launamisrétti verði útrýmt
• Launaleynd hjá borginni verði afnumin
• Markvisst unnið gegn kynbundnu ofbeldi
• Klámi útrýmt úr opinberu rými og súlustaðir bannaðir
• Jafnréttisfræðsla fyrir allt starfsfólk borgarinnar, með áherslu á stjórnendur og uppeldisstarfsfólk
• Stuðningur við lítil og meðalstór fyrirtæki með áherslu á atvinnustarfsemi kvenna
• Við skipan í nefndir og ráð borgarinnar skal ávallt gæta jafnræðis milli kynja
• Aukinn stuðningur og samstarf við frjáls félagasamtök um kynjajafnrétti
• Starfsfólki borgarinnar verði gert kleift að axla ábyrgð á fjölskyldulífi
• Íþróttaiðkun stelpna hafi sama vægi og stráka
• Stuðningur borgarinnar við félagasamtök verði háður því að jafnréttis- og forvarnaráætlunum borgarinnar sé framfylgt
• Kynjamiðuð fjárhagsáætlanagerð í Reykjavíkurborg
• Reykjavík verði leiðandi afl í kvenfrelsismálum

Eigi þessir punktar að verða að veruleika þarf að hefja sérmenntun í jafnréttismálum til vegs og virðingar og fá fleiri sérfræðinga á því sviði til starfa. Auk þess þarf að standa að öflugu fræðsluátaki fyrir kjörna fulltrúa, stjórnendur og starfsfólk þannig að Reykjavík geti orðið það pólítíska afl sem vil viljum að hún sé.

2. Hvernig mun flokkurinn beita sér fyrir því að ná fram launajafnrétti í borginni að afloknum kosningum?
Afnám launaleyndar er forsenda launajafnréttis. Samkvæmt Úrskurðarnefnd upplýsingamála er skylt að veita upplýsingar um fasta yfirvinnu og akstursgreiðslur tiltekins opinbers starfsmanns, enda kalli það ekki á sérstaka úrvinnslu eða samkeyrslu skráa. Hjá borginni er ekki reglubundin skráning á samningum við starfsfólk um fasta yfirvinnu þó áhersla hafi verið lögð á það hjá starfsmannaskrifstofunni. Ekki er því víst að starfsfólk fái upplýsingarnar þó beðið sé um þær.

Þó launaleynd eigi ekki að ríkja hjá Reykjavíkurborg er ljóst að fáir þora að láta reyna á rétt sinn til upplýsinga um fastlaunasamninga og jafnvel þó einhver reyni er ekki víst að viðkomandi fái þær upplýsingar sem beðið er um sökum lakrar skráningar. Þetta má ekki líðast, gera þarf átak í skráningu á fastlaunasamningum, akstursgreiðlsum og öðrum fríðindum og hvetja þarf starfsfólk til að nýta sér rétt sinn.

Til að bregðast við þessu teljum við eftirfarandi leiðir færar:

• Jafnréttisfulltrúar birti reglulega meðalupphæðir fastlaunasamninga sem greindir eru eftir kyni, sviðum, deildum, störfum o.fl. og hvetji starfsfólk til að skoða sína stöðu.
• Fræðsluátak fyrir sveitarstjórnarfólk, þar sem kynbundinn launamunur, ástæður hans og afleiðingar eru útskýrðar.
• Fræðsluátak fyrir stjórnendur, þar sem réttur starfsfólks er kynntur og þeir hvattir til að taka jákvætt í fyrirspurnir, auk þess sem efla þarf fræðslu um jafnréttislöggjöfina og gera stjórnendur færa um að framfylgja henni.
• Fræðsluátak fyrir starfsfólk þar sem réttur þess er kynntur og þau hvött til að skoða sín mál.

Á undanförnum árum hefur borgin innleitt starfsmat sem m.a. er ætlað að vinna gegn kynbundnum launamun, og að sömu laun séu greidd fyrir jafn verðmæt störf. Nú þegar starfsmatið er orðið að veruleika er afar mikilvægt að áhrif þess séu metin og leitað leiða til að laga það sem ekki hefur tekist nægilega vel. Síðasta launakönnun var framkvæmd hjá Reykjavíkurborg árið 2002 og er því tímabært að önnur könnun verði gerð sem fyrst, m.a. til að meta áhrif starfsmatsins á launamun kynjanna.

Mikilvægt er að átta sig á að þó að starfsmatið geti vissulega gagnast í baráttunni gegn kynbundnum launamun þá byggir matið, eins og nafnið gefur til kynna, á mati á störfum. Það mat er unnið út frá lýsingu þeirra aðila sem störfunum gegna og því er hætt við að eiginleikar einstakra aðila geti haft áhrif á það hvernig tiltekin störf eru metin. Þannig getur það mögulega haft áhrif á mat starfs að einstaklingur með laka sjálfsmynd tekur þátt í að meta tiltekið starf. Mikilvægt er að vinna gegn þessu.

3. Nú blasir við að umönnum bæði ungbarna, foreldra og veikra fjölskyldumeðlima er að færast meira yfir á heimilin sökum skorts á úrræðum í borginni. Hvernig hyggst þinn flokkur bregðast við vandanum og koma í veg fyrir að þessi ólaunaða vinna falli á konur í meira mæli en karla?
Í fyrsta lagi er mikilvægt að borgin axli ábyrgð varðandi umönnun ungbarna, sjúkra og annarra sem á henni þurfa að halda. Samfélagið á að bregðast við og það viljum við gera, m.a. með því að efla dagvistarkerfið, heimaþjónustu og heimahjúkrun og auka samstarf þeirra aðila sem bera á því ábyrgð.

Mikilvægt er að hafa í huga að hluti vandans felst í því að erfitt er að fá fólk til starfa í umönnunargreinum sökum þess hversu lág laun eru greidd í slíkum greinum. Eins og ítrekað hefur komið fram þá er launamunur á Íslandi mikill og hefur minnkað hægt síðustu ár. Að hluta til má rekja þennan mikla launamun til þess hversu kynskiptur vinnumarkaðurinn er og þá til þess hversu launamunurinn er mikill á milli stétta karla og kvenna. Það er því afar brýnt að leggja áherslu á hækkun launa í hefðbundnum kvennastéttum. Sú þróun er að einhverju leyti hafin en betur má ef duga skal. Hér má gera ráð fyrir því að starfsmatið geti verið gagnlegt ef vel er að því staðið.

Samhliða bættri þjónustu við þessa hópa af hálfu samfélagsins er mikilvægt að starfsfólki borgarinnar verði gert kleift að sinna sínum nánustu þegar á þarf að halda og þá kemur til kasta starfsmannastefnu Reykjavíkurborgar. Eigi starfsfólk að geta sinnt starfi sínu með sóma verður því að líða vel heima fyrir. Því verður það að vera ljóst að borgin ætlist til þess að starfsfólk sinni sínum nánustu ef þörf er á og leggja þarf sérstaka áherslu á að karlar taki þau skilaboð til sín til jafns við konur. Þetta má gera í gegnum starfsmannasamtöl, með kynningarátaki og í gegnum starfsmannastefnu. Þess utan er fræðsluátak fyrir stjórnendur og starfsfólk nauðsynlegt til að auka skilning á mikilvægi karla í umönnun fjölskyldunnar.

4. Klámvæðingin er sífellt að aukast með tilheyrandi skaðlegum afleiðingum fyrir ungt fólk. Hvernig hyggst þinn flokkur taka á þessum vanda að afloknum kosningum?
Klámvæðingin er hlekkur í vítahring kynjamisréttis. Hún er afleiðing kvenfyrirlitningar og á sama tíma á hún sinn þátt í að viðhalda kynjamisrétti. Til að brjóta upp vítahringinn er brýnast að kenna börnum á öllum skólastigum gagnkvæma virðingu og jafnrétti, sem og að fræða börn um muninn á kynlífi og kynferðislegu ofbeldi, en þau skil eru gerð afar óljós í klámi.

Reykjavíkurborg þarf jafnframt að beita þeim lögum sem tiltæk eru. Birting kláms er ólögleg og Reykjavíkurborg, eins og önnur samfélög, á að krefjast þess að þau lög séu virt og beina fyrirmælum til lögreglunnar í Reykjavík að bregðast við lögbrotum. Að sama skapi er það á valdi Reykjavíkurborgar að útvíkka lögreglusamþykkt svo að nektardansstaðir og aðrir staðir sem sýna konur á niðurlægjandi hátt verði bannaðir. Slíkar aðgerðir krefjast pólítísks hugrekkis.

Reykjavíkurborg verður enn fremur að vera á varðbergi þegar gefin eru út atvinnuleyfi. Vinstrihreyfingin – grænt framboð berst fyrir kvenfrelsi og í því felst barátta gegn hvers konar kynbundnu ofbeldi, klámi þar með töldu.

Beinn stuðningur við frjáls félagarsamtök sem berjast gegn kynbundnu ofbeldi er mikilvægur og í samráði við þau samtök er nauðsynlegt að mynda óþol í samfélaginu gagnvart birtingarmyndum kynjamisréttis.

5. Hvaða leið teljið þið árangursríkasta til að auka þátttöku kvenna í stjórnmálum?
Það er alveg ljóst að konur og karlar hafa ekki sömu möguleika til þátttöku í stjórnmálum vegna þess kynjakerfis sem við búum við í dag. Þó þessu verði ekki breytt á einni nóttu er afar mikilvægt að gefast ekki upp og beita öllum þeim aðgerðum sem tiltækar eru.

Á meðan konur njóta ekki sama fylgis og karlar í kosningum er eina leiðin að beita sértækum aðgerðum til að jafna kynjahlutfallið. Vinstri græn hafa beitt fléttulistum til að tryggja jafnt hlutfall kynjanna á framboðslistum og hefur það gefist vel.

Sértækar aðgerðir eru þó ekki lausn til frambúðar, þar sem þær fást ekki við rætur vandans heldur einkennin. Til að taka á rótunum teljum við fræðslu enn og aftur vera árangursríkustu leiðina, fræða þarf forystufólk í stjórnmálum, stjórnendum og starfsfólki borgarinnar um ástæður og afleiðingar ójafns hlutfalls kynjanna í stjórnmálum. Eins skiptir máli að börn fái jafnréttismiðaðara uppeldi en nú tíðkast, án hamlandi áhrifa staðalmynda kynjanna eins og kemur fram í svari okkar við spurningu nr. 9.

Vinstrihreyfingin – grænt framboð leggur ríka áherslu á aukinn stuðning og samráð við frjáls félagasamtök. Þannig gefst fleiri konum tækifæri til þátttöku á vettvangi stjórnmála, auk þess sem öflugt starf frjálsra félagasamtaka eru hvetjandi fyrir konur.

6. Er framboðið skilgreint sem femínískt framboð? Ef nei, hvers vegna ekki?
Að sjálfsögðu. Við gerum okkur fulla grein fyrir því að staða kynjanna er ekki jöfn og við teljum skyldu okkar sem stjórnmálaafls að setja baráttu fyrir jafnrétti kynjanna í forgang.

7. Skiptir kyn máli? Hvers vegna eða hvers vegna ekki?
Já. Þær spurningar sem hér er verið að svara eru skýrt dæmi um það að kyn skiptir afar miklu máli á öllum sviðum samfélagsins.

8. Hvernig hyggst þitt framboð beita sér fyrir úrlausn á dagvistunarvanda barna frá 9 - 24 mánaða aldurs?
Þó Reykjavíkurlistinn hafi lyft grettistaki í dagvistarmálum á undanförnum 12 árum er enn langt í land. Það er stefna okkar Vinstri grænna að öll börn eigi að hafa aðgang að leikskóla þegar fæðingarorlofi lýkur (6-9 mánaða eftir aðstæðum). Hvorki menntun starfsfólks né húsnæði á að hindra það að leikskólar geti tekið á móti svo ungum börnum. Til að þetta geti orðið að veruleika þarf að auka fjármagn til dagvistarmála myndarlega.

Dagmæðrakerfið þarf að endurskoða og þar þarf borgin að taka meiri ábyrgð. Fyrirmyndir að góðum dagmæðrakerfum er að finna bæði í Danmörku og Finnlandi, þar sem dagmæður vinna saman í hópum og sveitarfélögin bera ábyrgð á skipulagi og úthlutun plássa á sama hátt og í leikskólum. Þetta þarf að gera hið snarasta.

Þó fæðingarorlof sé með betra móti á Íslandi verður að halda áfram að þróa það og lengja. Á næstu árum er mikilvægt að það verði lengt upp í 12 mánuði og þá á leikskólinn að geta tekið við.

9. Telur þitt framboð þörf á að jafnrétti sé ávallt haft í fyrirrúmi í hverri kennslustund sem fram fer í grunnskólum (og öllum skólastigum) og ef svo er hvernig? Sérðu fyrir þér að þörf sé á að endurskoða námsskrá og útfærslu kennslu barna með þetta í huga?
Við teljum afar mikilvægt að jafnrétti sé alltaf haft í fyrirrúmi í samfélaginu, sama hvaða málaflokk um ræðir. Skólastarf gegnir lykilhlutverki hvað mótun einstaklinganna varðar og því er afar brýnt að þar sé jafnrétti ávallt í fyrirrúmi.

Til að þetta geti orðið að veruleika teljum við nauðsynlegt að kynjafræði verði gerð að skyldugrein í allri uppeldismenntun. Starfsfólk verður að kunna að setja upp kynjagleraugun. Við teljum ekki nóg að jafnrétti sé samþætt kennslu í öðrum greinum Kennaraháskólans eins og virðist vera stefnan þar, heldur viljum við að kynjafræði verði metin sem mikilvæg þekking á sama hátt og félagsfræði, sálfræði og uppeldisfræði. Engum dytti í hug að kenna sálfræði, uppeldisfræði, kennslufræði, eða aðrar greinar með því einu að samþætta þær öðrum greinum skólans. Það er afar brýnt að þekking á jafnrétti og kynjafræðum verði viðurkennd sem sérfræðiþekking og hljóti sess í samræmi við það innan skólakerfisins.

Það sama á við um önnur skólastig. Kynjafræði verður að fá aukið vægi í menntun barna okkar, allt frá leikskóla. Aukin áhersla á kynjafræði er forsenda þess að komandi kynslóðir brjótist út úr kynjakerfi samfélagsins, eigi fleiri möguleika en karlar og konur samtímans og brjóti á bak aftur hamlandi staðalmyndir kynjanna.

Eins og fram kemur í punktum okkar í spurningu 1 munum við leggja áherslu á að allt starfsfólk borgarinnar, sér í lagi stjórnendur og uppeldisstarfsfólk fái fræðslu um jafnréttismál, þó það sé ekki á valdi borgaryfirvalda að skipuleggja nám í Kennaraháskóla Íslands.

10. Nú liggur fyrir að ein ástæða fyrir hinum mikla launamun kynjanna á Íslandi er fjöldi kvenna sem sinnir illa launuðum umönnunarstörfum. Þrátt fyrir að laun sumra þeirra hafi verið hækkuð nýlega liggur fyrir að ófaglært starfsfólk sem sinnir ræstingum o.þ.h. hlaut ekki sambærilegar hækkanir. Stór hluti þeirra sem þessum störfum gegna eru konur af erlendum uppruna. Munið þið beita ykkur fyrir hækkunum á lægst launuðu störfum, hvernig og mun verða haft til hliðsjónar að draga úr launamun kynjanna?
Já við munum beita okkur fyrir því. Sjá svar við spurningu nr. 2 og 3.

******************************************************************************************
Viðbótarspurning - Vinstri hreyfingin - grænt framboð

Í stefnuskrá ykkar kemur fram að gera á starfsfólki Reykjavíkurborgar kleift að axla ábyrgð á fjölskyldulífi. Hyggist þið grípa til einhverra aðgerða til að tryggja að niðurstaða stefnunnar verði ekki sú að konur nýti þennan rétt í mun meira mæli en karlar - sem óhjákvæmilega festir konur enn frekar í því hlutverki að bera meiri ábyrgð á uppeldi og heimilisstörfum?

Sjá svar við spurningu nr. 3.