Kristrún Heimisdóttir, Samfylkingin
Smelltu hér til að skoða heimasíðu Kristrúnar.

Kristrún er varaþingmaður og lögfræðingur. Hún býður sig fram í 5. sæti hjá Samfylkingunni Reykjavík. Prófkjörið fer fram 11. nóv.

Konur taki völdin

Ég hef verið feministi frá því ég var níu ára og lenti í átökum um aðgang að fótboltavellinum sem átti að vera bannaður fyrir stelpur. Síðan þá hef ég stöðugt hugsað um jafnréttismál og feminisma. Mér finnst nauðsynlegt að vera tilbúin til að taka slagi fyrir konur, stundum verðum við að þora og það er grunnhyggni að halda að jafnréttismálin vinnist alltaf með góðu. Við eigum ekki “alltaf að vera að rífast” en vera reiðubúnar til að standa fasta á málstaðnum þegar þarf.

Nú er að koma að úrslitastundu. Við skulum átta okkur á því hvað öfugþróunin er sterk. Það er varla hægt að tala um feminísk sjónarmið í sjónvarpi á Íslandi án þess að fá yfir sig súpuna af andmælum. Launabilið minnkar ekki neitt. Og þó að það sé e.t.v. ekki komið fram í opinberum tölum er greinilegt að ábyrgðin á heimilinu er byrjuð að binda nýja kynslóð kvenna þar. Þetta er rætt í kvennaklúbbum og samkvæmum en kemst lítið í fjölmiðla. Fyrir ungar konur á mínum aldri – vinkonur mínar í ýmsum ólíkum störfum – er staðan sem móðir, framakona og eiginkona flóknari en okkur óaði fyrir. Þetta er suðupottur sem einhvern tíma sýður upp úr.

Og fleiri dæmi um öfugþróunina: Nýr meirihluti í Borgarstjórn Reykjavíkur taldi ekki þurfa að hafa eina einustu konu í stjórnum fyrirtækja borgarinnar! Í einlægni þá hélt ég að slíkt væri ekki lengur hægt. Reykjavíkurborg sem ein rekstrareininga af þessari stærð hafði jöfn kynjahlutföll í æðstu stjórnun er að missa alla kvenstjórnendur frá sér. Þær hætta hver af öðrum.

Það fjölgar ekki konum í valdastofnunum samfélagsins og ef eitthvað er held ég að virkur mótþrói gegn kvennasjónarmiðum og feminisma hafi aukist um leið og óttinn við hann jókst. Þessvegna segi ég: Framundan er úrslitastund. Ég vil gera konu að forsætisráðherra því ekkert eitt myndi hafa jafnmikil áhrif. Sérstaklega þegar við eigum kandidat sem er einn merkasti feministi íslenskrar stjórnmálasögu, konan sem kom heimilisofbeldi á dagskrá íslenskra stjórnmála þegar það var talið næstum ekki hægt og gerði hið sama með réttindi samkynhneigðra.

Við ættum allar að lesa Veru frá 1982 og áfram. Þó það sé meira en 20 ára gamall texti er hann ferskari en flest sem maður sér núna. Og á algjörlega við. Þessvegna er það svo spennandi ef tekst að endurreisa Veru. Við verðum að efla umræðuna, láta raddir kvenna og feminisma heyrast sterkar og skýrar en nú er.
Mér einbeiti mér að því núna í minni pólitík að finna hvaða aðferðir skila konum raunverulegum árangri. Á síðustu mánuðum mest í aðgerðum gegn launaleynd og lagði inn í vinnuna að frumvarpinu gegn henni. Ég hef líka skoðað og borið vandlega saman mismunandi reglur í Evrópu sem ætlað er að styrkja  hlutfall kvenna í stjórnum fyrirtækja.  Hér heldur það áfram að minnka úr 2 prósentunum sem það er núna. Svo eru það auðvitað kynferðisofbeldið, heimilisofbeldi og allt kynbundið ofbeldi og nýjar félagslegar lausnir í velferðarmálum og málefnum fjölskyldna. Ég gæti haldið áfram og áfram en stoppa hér. Ég er ekki mikið í kosningaloforðunum í þessu prófkjöri en ég get lofað einu: Ég mun verða feminísk rödd á Alþingi því kvenfrelsi er grunnur alls sem ég hugsa um pólitík.

**************

Rauðblikkandi viðvörunarljós í stjórnborði íslensks efnahagslífs

Á nýliðnum vikum hafa ofurlaun íslenskra athafnamanna og útrás íslensks efnahagslífs verið áberandi í þjóðfélagsumræðunni, en á undanförnum árum hefur sprungið út ný kynslóð ungra fjármagnseigenda á Íslandi. Þar sker í augu hve hlutur kvenna er rýr, en bæði eru laun þeirra, eignir og tækifæri í rammskökkum hlutföllum, borið saman við karla. Í því samhengi telur Kristrún Heimisdóttir lögfræðingur að viðskiptalífið skorti bæði gagnsæi og jafnræði. Þórdís Lilja Gunnarsdóttir átti morgunstund með Kristrúnu.

"Á tíu til tólf ára tímabili varð nýtt folk að fjármagnseigendum í stórum stíl á Íslandi og þar með leiðtogar í atvinnulíf. Er eðlilegt að konur séu jafn lítið áberandi í þessum hópi og raun ber vitni," spyr Kristrún Heimisdóttir lögfræðingur Samtaka iðnaðarins, en á kvennaráðstefnunni Tengslaneti II: Völd til kvenna, sem haldin var í Viðskiptaháskólanum í Bifröst á vordögum hélt Kristrún erindi þessa efnis undir fyrirsögninni “Umbreyting íslenska hagkerfisins - hvar standa konur?".

„ Það skortir enn sárlega tæmandi upplýsingar og rannsóknir, en allar úttektir stofnana, ráðuneyta  og fjölmiðla sýna þetta sama: Konurnar eru svo fáar í nýja viðskiptalífinu að það nær varla máli. Þetta er á skjön við flest annað í íslensku samfélagi á 21. öldinni.”
Að mati Kristrúnar munu born okkar og barnabörn þurfa að læra af Íslandssögubókum um þann atburð þegar fjármagnsflutningar til og frá landinu voru gerðir frjálsir samhliða aðildinni að EES 1994. „Menn munu sjá að þetta voru söguleg straumhvörf. „Með þessu var lagður nýr leikvöllur viðskipta á Íslandi. Breytingar á rekstrarformi ríkisbankanna var eðlilegt framhald og aðgangur að lánsfé á Íslandi gjörbreyttist. Í stað tengsla við stjórnmálaflokka og fulltrúa þeirra í bankaráðum þurfti núna annars konar tengsl og í stað veða í fasteignum þurfti núna viðskiptahugmynd byggða á sýn um alþjóðavæðingu og væntingum um miklar tekjur af djörfum verkefnum. Þessi opnun íslenska hagkerfisins var gríðarlegt framfaraskref en tölurnar sem nú koma fram um hverfandi hlut kvenna eru uggvænlegar og vekja knýjandi spurningar um jafnræði og gegnsæi í viðskiptalífinu. Almennar leikreglur, gegnsæi og jafnræði eru frumkröfur nútímaviðskiptalífs og undirstaða hins fræga stöðugleika og sjálfs hagvaxtarins. Ef konur ná varla máli í þessum nýja heimi þá er ástæða til að óttast að þessar grunnforsendur séu ekki fyrir hendi”.

Kristrún segir vandamálið blasa við og þarfnast gagnsærrar umræðu.
"Það logar eldrautt viðvörunarljós í stjórnborði íslensks efnahagslífs og það  gerir viðvart um ójafnræði og lokun. Til að tryggja heilbrigði markaða hér á landi og styrk viðskiptalífins verður að opna þessa umræðu og spyrja ákveðinna spurninga því ákveðið gagnrýnisleysi hefur ríkt of lengi.. Mér þætti eðlilegt að háskólarnir rannsökuðu þessa þróun ofan í kjölinn, og liggur beinast við, enda blómstrar háskólakennsla í viðskiptafræðum sem aldrei fyrr."

Í erindi sínu á Bifröst vitnaði Kristrún í nokkurra ára gamalt framsöguerindi konu af þeirri kynslóð kvenna sem að jafnaði fór ekki í verkfræði-, viðskipta- eða lögfræðinám en hefur samt sjálf náð langt í atvinnulífinu. Skoðun þessarar konu var sú að konur væru ekki komnar alla leið heldur áleiðis. Menntunin myndi skila þeim ábyrgð og áhrifum í viðskipta- og atvinnulífi því það væruþær greinar sem algengast væriað skiluðu fólki forstjóra- og ábyrgðarstöðum.

"Sú kona taldi þetta spurningu um tíma, að allt mundi þetta breytast. Frjáls verslun bjó til hugtak yfir nýliðun leiðtoga í atvinnulífi á Íslandi á síðasta ári og talaði um “Nýju ’68 kynslóðina”. Konur af þeirri kynslóð eru fullt eins margar og karlar með alla þá menntun sem talin hefur verið skipta máli, kynin njóta núna áður óþekkts jafnréttis til fæðingarorlofs. Gengur það upp að menntunarskortur kvenna skýri það að á lista Frjálsrar verslunar frá í fyrra um þessa “Nýju 68 kynslóð” gat engin kona talist með?”

Hvað skýrir þetta?

„Mér hefur virst menn eiga mjög erfitt með að benda á hlutlægar forsendur sem skýra þetta. Þá kemur til greina að beina spurningunni í hina áttina og spyrja hvernig “Nýja ’68 kynslóðin” hafi farið að þessu. Og þá hygg ég að allir séu sammála um að þeir hefðu aldrei getað þetta án trausts, til dæmis lánstrausts og viðskiptavildar. Og ég lýsi hérmeð eftir dæmi um skuldsetta yfirtöku fyrirtækis sem kona hefur framkvæmt á Íslandi. Fyrir fjörutíu árum fannst fólki óhugsandi að kona gæti orðið lögregluþjónn eða flugstjóri. Getur verið að það þyki jafn jafn óhugsandi nú að kona framkvæmi skuldsetta yfirtöku? Fjármögnun á Íslandi í dag byggist á nýjum skilgreiningum á lánstrausti. Hverjir eiga þar aðgang? Tölurnar um rýran hlut kvenna eru eins og rauðblikkandi viðvörunarljós. Það eru einhverjar óeðlilegar viðskiptahindranir til staðar. Kannski hindra líka marga aðra en konur á ósanngjarnan hátt og við verðum að greina hverjar hindranirnar eru, annað er ábyrgðarleysi. “

Hið sama á við um stjórnun fyrirtækja. Ný skýrsla Iðnaðar- og viðskiptaráðuneytisins og Byggðastofnunar, sýnir að aðeins átta prósent íslenskra fyrirtækja hafa ráðið konu í starf framkvæmdastjóra. Það er til marks um að eitthvað sé að mannauðsstjórnuninni. Ef fyrirtæki sér engan möguleika á að ráða konu í stjórnun og forystuhlutverk, en auglýsir þó eða leitar eftir fólki með tiltekna menntun og hæfni, er með öðrum orðum blint á helming þjóðarinnar, þá er ljóst að fyrirtækin sem slík og við sem samfélag erum að verða af einhverju miklu. Samfélagið fjárfestir í menntun því fyrirtækin geta ekki borið allan þann mikla kostnað sem er af langskólamenntun væntanlegs starfsfólks. Ójafnræði kynja er að þessu leyti eins og að kasta peningum í sjóinn. “

Kristrún segist auglýsa eftir málefnalegri umræðu, enda þeirrar skoðunar að þörf sé á að ræða þetta ójafnrétti kynjanna.
"Mikilvægasta framför okkar atvinnulífs er aukin fjölbreytni, en það er ekki til marks um fjölbreytni þegar hálf þjóðin er ekki með. Staðreyndirnar tala sínu máli og hvernig stendur á þessu? Við eigum tölur um það að mun færri konur fá bankalán í fyrsta viðtali en karlar. Þegar leitað er skýringa á slíkum staðreyndum kemur nafnorðið traust æði oft við sögu, “traustir ábyrgðarmenn”, “traust markaðsrannsókn”, “traust næmisgreining” og svo auðvitað einfaldlega “traustir menn”. Mat á viðskiptahugmyndum eru ekki nákvæm vísindi eins og náttúrurfræði heldur mjög matskennd. Og margt er þoku hulið að þessu leyti hér á landi, þar á meðal sannfærandi viðskiptalegar skýringar á rýrum hlut kvenna. Á meðan er óttinn sá að ákvarðanir séu teknar á grundvelli fordóma, að opnunin og frelsið í íslensku viðskiptalífi sé þrátt fyrir allt talið ekki orðinn veruleiki nema fyrir suma.” segir Kristrún og leggur áherslu á mikilvægi gagnsæis í íslensku atvinnulífisem þurfi að stóraukast.
"Ég held að það mikið til í því hjá útgefendum Frjálsrar verslunar að kallatekjublaðið þeirra eina umfangsmesta launarannsókn sem gerð er á Íslandi og forsendu gegnsæis og upplýstrar umræðu. Það er kannski óskemmtilegt fyrir einstaklingana, en ef það væri almennt vitað hvað tiltekin störf gefa í laun, sem eðlilegt væri, hefði Frjáls verslun ekki markað fyrir blaðið. ”

Að sögn Kristrúnar byggjast hugmyndir um eflingu nútíma samfélags á því að halda í við tækniþróun heimsins og byggja upp fleiri hátæknifyrirtæki.
"Forsenda þess er menntun, en ætlum við þá að halda áfram að mennta þúsundir kvenna en gera ekkert í því að skilja og nema brott þær hindranir sem þær greinilega mæta í atvinnulífinu?
Að mati Kristrúnar eru íslenskar konur ekki gera neitt rangt til að verðskulda þessu fáu tækifæri.

"Ég get ekki séð að konur sem sækja sér menntun og gera allt til að standa sig sem best á vinnumarkaði, séu að gera neitt vitlaust. Þær verða bara að þora að tala út um þessa hluti. Og ég spyr: hvaða feður á Íslandi vilja að dætur sínar hafi ekki sömu tækifæri og synirnir í atvinnulífi framtíðarinnar? Á undanförnum áratug hafa allir þurft að endurskoða skilning sinn á því að hvernig stunda beri viðskipti, menn hafa lagt til hliðar gamlar hugmyndir og tekið mót nýjum tímum, en þurfa á sama hátt að horfa í eigin barm og velta fyrir sér hvort þeir glími við fordóma gagnvart konum. Það er viðskiptalega rétt að gera, því jafnræði er grunnforsenda velgengi atvinnulífsins."
Og Kristrún segir sjálfstraust kvenna ekki vera orsakavald í framgangi þeirra í fremstu röð viðskiptalífsins.

"Ég kannast ekki við að þær fáu konur sem komist hafa til  forystu í atvinnulífinu séu þekktar af því að klúðra málum og viðskiptaklúður karla eru vel þekkt án þess að allir kynbræður þeirra hafi þar með verið taldir óhæfir!. Ef við spyrjum okkur ekki spurninga um útilokun kvenna munum við á endanum sitja uppi með viðskiptalíf sem er lokaðog lamað gagnvart ýmsum nýjum og spennandi hlutum. Það er hættumerki að viðhalda slíkri lokunÞað dettur engum í hug að halda því fram að allir þeir karlar sem sitja í stjórnum fyrirtækja séu svo hugdjarfir, útsjónarsamir, klárir og snjallir að þeir beri af öllum konum landsins. Það skortir ekkert á dirfsku kvenna; þær eru djarfar, duglegar og vel menntaðar, en skortir aðgang að þessu nýja viðskiptaumhverfi. Þær hindranir þarf að útskýra lið fyrir lið."