Aftur á forsíðu->
Salvör Gissurardóttir setti upp á vef vegna 19. júní 2003.
Höfundur texta er Auður Styrkársdóttir. Lógó er unnið af Hvíta Húsinu.

 

Hvers vegna kvennasöguslóðir? Þurfum við að ganga til að finna sögu kvenna? Getum við ekki fundið hana í bókum eða sjóvarpsþáttum eða á Netinu?

Víða erlendis eiga kvennasöguslóðir langa sögu. Eftirfarandi er haft eftir bandarískri konu, Sarah Orne Jewett, þegar hún hafði heimsótt heimili systranna Charlotte og Jane Bronte á heiðum Jórvíkurskíris:
„Það kynnist þeim enginn nema hafa komið á heimili þeirra. Þarna komst ég nálægt sálu þeirra og sá himin þeirra og jörð.“
Án framlags kvenna væri margt öðru vísi í Reykjavík. Kvennasöguslóðir í Kvosinni opna að einhverju leyti heim genginna kvenna af öllum stigum þjóðlífsins. Kvosin verður tæplega söm á eftir.
Gangan getur tekið hálftíma eða þrjá klukkutíma, allt eftir áhuga göngumanns. Njótið heil.

Auður Styrkársdóttir
forstöðumaður Kvennasögusafns Íslands

1. RÁÐHÚS REYKJAVÍKUR
Fyrstu konurnar sem kjörnar voru bæjarfulltrúar voru Bríet Bjarnhéðindóttir, Guðrún Björnsdóttir, Katrín Magnússon og Þórunn Jónassen, allar kjörnar af lista sem kvenfélög bæjarins buðu fram 1908. Auður Auðuns (1911-1999) gegndi embætti borgarstjóra fyrst kvenna 1959-1960 (ásamt Geir Hallgríms-syni). Næsta kona til að gegna embætti borgarstjóra var Ingibjörg Sólrún Gísladóttir (1954-), fyrst kjörin 1994. Borgarstjórn kýs borgarstjórann. Í maí 2002 voru kjörnar 6 konur og 9 karlmenn í borgarstjórn og var hlutur kvenna því 40%.

2. TJARNARGATA 12
Ráðhús Reykjavíkur frá 1914-1929 og Slökkvistöð 1913-1966. Hér bjó einnig
Elka Björnsdóttir (1881-1924) frá 1917-1922 en hún var ráðin til að ræsta á skrifstofum borgarstjóra og Slökkvistöðinni og fékk herbergi til íbúðar í húsinu.
Elka varð snemma námsfús en átti litla möguleika á að hljóta formlega menntun. Henni tókst þó að afla sér staðgóðrar þekkingar með því að lesa bækur og tímaritsgreinar og sækja fyrirlestra í Reykjavík, en þangað réði hún
sig í vist þegar hún flutti að heiman 1906. Hún var vinnukona í fimm ár og gerðist síðan lausakona og starfaði m.a.við saltfiskverkun, síldarsöltun, þvotta og heimilishjálp þar til hún fékk fasta stöðu hjá bænum. Hún þvoði öll gólf í húsinu og kveikti eld í öllum ofnum og sá um að bursta þá og
hreinsa. Hún varð sjálf að sækja eldsmat í kolageymsluna og bera að eldstæðum og flytja síðan öskuna í burtu. Moldargötur réðu víðast ríkjum
í Reykjavík á þessum tíma og því var baráttan við óhreinindin mun harðari en nú.

3. VONARSTRÆTI 12
Heimili Theódóru Guðmundsdóttur Thoroddsen skáldkonu (1863-1954) frá
árinu 1908-1930. Hún fæddist að Kvennabrekku í Dölum og lauk prófi frá Kvennaskólanum í Reykjavík (sjá nr. 22 og 36). Theódóra giftist Skúla Thoroddsen og eignuðust þau 13 börn, þar af náðu tólf fullorðinsaldri.
Theódóra var virk í menningar- og bókmenntalífi Reykjavíkur og hafði mikinn áhuga á þjóðmálum, einkum þeim er lutu að kvenréttindum. Hún fór ekki að sinna ritstörfum fyrr en á miðjum aldri og þekktust er hún fyrir þulur sínar, m.a. Tunglið, tunglið taktu mig.

4. TJARNARGATA 4
Kristine Brún, ekkja Sigvards Bruun tugthúsmeistara, stundaði hér garðrækt og hlaut verðlaun Danska landbúnaðarfélagsins 1792, en það var í fyrsta sinn sem slík verðlaun voru veitt til Reykjavíkur. Kálgörðum fjölgaði mjög í bænum eftir þessa verðlaunaveitingu.

5. AÐALSTRÆTI 14-16
Hér hafa fundist mannvistarleifar frá landnámstíma og telja margir Reykvík-ingar að bær Ingólfs Arnarsonar og Hallveigar Fróðadóttur hafi staðið hér. Ingólfs er minnst með Ingólfstorgi og styttu á Arnarhóli. Við Hallveigu er kenndur lítill stígur í Þingholtunum (sjá þó nr. 7).
Margrethe Angel átti hús er hér stóð 1791-1796. Hún rak veitingasölu og ræktaði lóðina kringum húsið, m.a. garðávexti sem hún seldi, en slíkt var ekki algengt í Reykjavík á þeim tíma. Hún hlaut verðlaun Danska land-búnaðarfélagsins 1792 fyrir garðrækt ásamt Kristine Brún (sjá nr. 4).
Fyrsti barnaskóli Reykvíkinga var hér til húsa 1831-1848. Hólmfríður Þorvaldsdóttir, eiginkona Jóns Guðmundssonar ritstjóra, hóf matsölu um
1853 og seldi aðallega skólapiltum, þingmönnum, menntamönnum og listamönnum. Matsalan var rekin til 1876.

6. AÐALSTRÆTI 12
Augusta Svendsen (1835-1924) rak hér verslun frá 1897 til dánardags og eftir
það dótturdóttir hennar Sigríður Björnsdóttir. Augusta var fyrsta kaupkonan í Reykjavík og á öllu landinu. Í verslun hennar fengust slifsi og svuntur, sessur, lampaskermar, mynstur og efni. Einnig var seldur ýmis kvenfatnaður.
Handan götunnar er Prentsmiðjubrunnurinn, aðalbrunnur Reykvíkinga
þar til vatnsveita var lögð í bæinn 1909. Áður sótti fólk allt vatn í brunna. Það var hlutskipti margra einstæðinga á gamalsaldri að hafa þann starfa að bera vatn í fötum til bæjarbúa. Meðal þeirra voru konurnar Gunnsa grallari, Sigga blaðra og Lauga með loddana. Nöfnin endurspegla vel stöðu þeirra í samfélaginu.

7. HALLVEIGARSTAÐIR (Túngata 14)
Kvennaheimilið var vígt 1967 með listsýningu á verkum kvenna og nefnt Hallveigarstaðir í minningu Hallveigar Fróðadóttur. Þar hefur Kvenfélaga-samband Íslands aðsetur ásamt Bandalagi kvenna og Kvenréttindafélagi Íslands. Í húsinu rættist gamall draumur margra kvenna um kvennaheimili í Reykjavík.

8. UNUHÚS (Garðastræti 15)
Una Gísladóttir (1855-1924 leigði út herbergi og hafði kostgangara og Erlendur sonur hennar eftir hennar dag. Una seldi fæði ódýrar og leigði herbergi lægralægra verði en aðrir hér í bæ. Þess vegna dróst einkum að húsi hennar fólk, sem lítil hafði auraráð eða hvergi átti þak yfir höfuðið. Húsið varð þekkt aðsetur ungra skálda og listamanna á fyrstu áratugum 20. aldar.

9. HLAÐVARPINN (Vesturgata 3b)
Menningar- og félagsmiðstöð kvenna í eigu kvenna. Hér er rekið Kaffileikhúsið og matsölustaður.

10. STÍGAMÓT (Vesturgata 3)
Stígamót, samtök kvenna gegn kynferðislegu ofbeldi, voru stofnuð 8. mars 1990. Til Stígamóta komu 24 karlmenn og 231 kona á árinu 2002 í fyrsta viðtal.

11. REITIR MILLI TRYGGVAGÖTU OG HAFNARSTRÆTIS
Áður voru hér pakkhús og fiskreitir. Margar konur höfðu þann starfa að
þvo fiskinn, breiða hann til þerris á reitunum og raða síðan í stafla. Einnig störfuðu konur við að bera kol og annan varning í pakkhúsin. Þetta voru kalsöm og erfið störf. Laun verkakvenna voru helmingur af launum verkamanna. Þegar Verkamannafélagið Dagsbrún var stofnað 1906 var samþykkt að konur hefðu ekki aðgang að félaginu því menn óttuðust samkeppni um vinnu og í launum. Verkakonur stofnuðu eigið félag 1914, Verkakvennafélagið Framsókn. Þessi félög voru sameinuð 1997 og starfa nú saman í Eflingu.

12. TOLLSTÖÐIN (Tryggvagata 19)
Mosaikmynd utan á húsinu er eftir listakonuna Gerði Helgadóttur (1928-1975), sett upp 1973. Gerður ánafnaði Kópavogsbæ mörg verka sinna og þar er nú listasafn kennt við listakonuna, Gerðarsafn.

13. PÓSTHÚSSTRÆTI 3-5
Byggt sem barnaskóli 1883 en varð lögreglustöð þegar nýi barnaskólinn
reis við Tjörnina (sjá nr. 35). Í húsinu eru nú skrifstofur.
Fyrsta lögreglukonan var ráðin Jóhanna Knudsen 1941. Konur fengu þó ekki að klæðast lögreglubúningum fyrr en 1976 og ekki ganga í öll störf fyrr en 1978. Í upphafi árs 2002 voru konur 9,5% af lögregluliði Reykjavíkur.

14. HÉRAÐSDÓMUR REYKJAVÍKUR (við Lækjartorg)
Auður Þorbergsdóttir (1933-) var skipuð borgardómari í Reykjavík 1972, fyrst kvenna. Auður er fyrsta konan sem framkvæmdi hjónavígslur hér á landi, frá 1963. Í upphafi árs 2003 voru borgardómarar 21, þar af sex konur.

15. LÆKJARTORG
Hér stóð einn brunna bæjarins, Thomsensbrunnur, þar til vatnsveita var
lögð í bæinn 1909. Sjá einnig nr. 6 um Prentsmiðjubrunn).

16. AUSTURSTRÆTI 12
Margrét Zoega rak Hótel Reykjavík eftir lát manns síns Einars Zoega
en hótelið brann 1915 ásamt fleiri húsum. Þegar úrslit lágu ljós fyrir í bæjarstjórnarkosningunum 1908 (sjá nr. 1) héldu konurnar upp á sigurinn hjá Margréti.
Hér hafði Kristólína Guðmundsdóttir Kragh (1883-1973) hárgreiðslustofu
sína um tíma, en hún var fyrsta lærða hárgreiðslukonan á Íslandi. Alls lærðu
35 nemar iðnina hjá henni.

17. AUSTURSTRÆTI 10
Ljósmynda- og ljósprentunarstofa Sigríðar Zoëga & Co. var hér á árunum 1934-1981. Stofuna stofnuðu Sigríður Zoëga (1889-1968) og Steinunn Thorsteinsson (1886-1978). Þær hættu rekstri 1955 og gáfu Þjóðminjasafni Íslands allt plötusafn sitt en Bryndís Jónsdóttir dóttir Sigríðar rak ljósprentunarstofuna til 1981. Ljósmyndasafnið er eitt af merkustu ljósmyndasöfnum sem varðveitt eru á Þjóðminjasafni.

18. AUSTURSTRÆTI 8
(áður Ísafoldarprentsmiðja, nú í Aðalstræti 12)
Kristjana Markúsdóttir (1870-1961) er fyrsta nafngreinda konan sem vann
í prentsmiðju. Hún starfaði í Ísafoldarprentsmiðju 1892-1897 og var eina konan sem starfaði í prentsmiðju hér á landi á 19. öld. Hún starfaði síðar í mörg ár í verslun Augustu Svendsen (sjá nr. 6). Einfríður María Guðjóns-dóttir (1888-1971) vann hér við bókband fyrst kvenna. Hún hóf störf 1904
og öðlaðist síðar sveinsréttindi. Ófaglærðar stúlkur fengu aðgang að Hinu íslenska prentarafélagi 2932. Í upphafi árs 2002 voru konur 17% þeirra félagsmanna í Félagi bókagerðarmanna sem höfðu sveinspróf.

19. THORVALDSENSBASAR (Austurstræti 4)
Thorvaldsensfélagið er elsta kvenfélag Reykjavíkur, stofnað 1875. Tildrögin voru þau að ungar stúlkur voru fengnar til að skreyta Austurvöll og undir-búa sölu á veitingum er líkneski af myndhöggvaranum Bertil Thorvaldsen var sett þar upp. Eftir þetta samstarf ákváðu ungu konurnar að halda hópinn og vinna saman að mannúðar- og menningarmálum, stofnuðu félag og kenndu það við myndhöggvarann.
Starfsemi Thorvaldsensfélagsins hefur aðallega beinst að líknarmálum,
og þá einkum til kvenna og barna. Basarinn hefur verið starfræktur í Austurstræti 4 frá því um aldamótin 1900 og vinna félagskonur þar kauplaust. Allur ágóði rennur til líknarmála.

20. AUSTURSTRÆTI 1 (nú Ingólfstorg)
Guðrún Borgfjörð (1856-1930) bjó á árunum 1872-1877 í húsi er hér stóð og var kallað Veltan. Hún þráði að ganga menntaveginn en fékk ekki og gerðist saumakona í Reykjavík og kenndi einnig stúlkum fatasaum og hannyrðir. Bræður hennar gengu hins vegar menntaveginn og urðu þjóðkunnir menn: Klemens Jónsson landritari og Finnur Jónsson prófessor við Kaupmanna-hafnarháskóla. Guðrún var virk í Thorvaldsensfélaginu (sjá nr. 19) og kjörin heiðursfélagi þess 1929.

21. VALLARSTRÆTI 4
Kristín Björnsdóttir Símonarson rak hér bakarí er kennt var við mann hennar og nefnt Björnsbakarí frá 1901. Sonur Kristínar og Björns tók síðar við rekstrinum. Hann rak hér einnig gistiheimilið Hótel Vík fram yfir 1970. Kvennaframboðið og síðar Kvennalistinn í Reykjavík tóku síðar húsið á leigu fyrir starfsemi sína en konur buðu fram sérlista í Reykjavík á árunum 1982-1994. Borgarstjóri Reykjavíkur, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, sat áður í borgarstjórn og á Alþingi fyrir Kvennalistann.

22. THORVALDSENSSTRÆTI 2
Þóra og Páll Melsted stofnuðu Kvennaskólann 1874 sem var jafnframt heimili þeirra. Söfnuðu hjónin fé til skólans bæði hérlendis og í Danmörku. Þóra heklaði m.a. marglitt gólfteppi og voru happdrættismiðar fyrir því seldir bæði hér og í Danmörku. Þannig fengust nærri 200 krónur og var það undirstaða kvennaskólasjóðsins. Húsið sem enn stendur byggðu þau á grunni hins gamla 1878 og var kvennaskólinn hér til húsa þar til nýtt hús var byggt við Fríkirkjuveg árið 1909 (sjá nr. 36).

23. KIRKJUSTRÆTI 4
Kristín Þorvaldsdóttir rak fyrstu listaverkaverslun landsins í kringum 1920 í húsi er hér stóð. Gróa Oddsdóttir rak matsölu ásamt dætrum sínum á síðari hluta 19. aldar. Margar ekkjur sáu sér og sínum farborða með þessum hætti enda hvorki til ekknastyrkir né atvinnumöguleikar miklir fyrir konur.

24. KIRKJUSTRÆTI 8b
Sigríður Sigurðardóttir Bruun (-1913) byggði hér hús 1906 og rak veitinga-húsið Skjaldbreið en var áður með matsöluna „Sigríðarstaði“ í Kirkjuhvoli (sjá nr. 27). Sigríður lærði matreiðslu í Kaupmannahöfn. Elín Egilsdóttir (1886-1961) keypti Skjaldbreið um 1920 og rak áfram til 1930. Hún kenndi einnig stúlkum matreiðslu og byggði sumarhótelið Þrastarlundí Grímsnesi 1928. Elín tapaði öllum eigum í kreppunni.

25. KIRKJUSTRÆTI 12 (nú á Árbæjarsafni)
Hér var heimili Thoru Friðriksson (1866-1958). Hún var ein af fyrstu kennslukonunum við Barnaskólann og gerði veturinn 1904-1905 tilraun með skóla fyrir ungar stúlkur á heimili sínu. Hún stofnaði ásamt Kristínu Sigurðsson verslunina París 1915, en hún var til húsa í Ingólfshvoli, á mótum Hafnarstrætis og Pósthússtrætis (nú viðbygging Landsbanka Íslands). Thora ritaði mikið í blöð og tímarit.
Berklavarnarstöð Líknar starfaði hér 1941-1956. Hjúkrunarfélagið Líkn stofnuðu nokkrar konur í Reykjavík 1915 og var fyrsti formaður þess Christophine Bjarnhéðinsson hjúkrunarkona (mágkona Bríetar Bjarnhéðins-dóttur, sjá nr. 1 og 38). Heilbrigðisástandið í bænum var þá mjög slæmt og opinber heilbrigðisþjónusta engin. Líkn réð strax hjúkrunarkonu til að sinna heimahjúkrun, lagði fátæklingum mikið lið, stofnaði berklavarnarstöð í bænum 1919 og hóf ungbarna- og mæðraeftirlit 1927. Nánast öll heilsuverndarstarfsemi í Reykjavík var byggð upp og rekin að frumkvæði Líknar allt fram á fjórða áratug aldarinnar, að undanskildum sóttvörnum. Fyrir Líkn störfuðu m.a. Katrín Thoroddsen læknir og Sigríður Eiríksdóttir hjúkrunarkona (móðir Vigdísar Finnbogadóttur, fyrrv. forseta) sem tók við formennsku af hendi Christophine 1931 og gegndi til 1956. Þá hafði Reykjavíkurbær byggt Heilsuverndarstöðina við Barónsstíg og yfirtók starfsemi Líknar.

26. ALÞINGISHÚSIÐ (Kirkjustræti)
Íslenskar konur fengu kosningarétt til Alþingis 1915 – en urðu þá að vera orðnar fertugar að aldri. Þessu var breytt 1920 í kjölfar Sambandslaga Íslendinga og Dana og síðan hafa konur haft jafnrétti við karlmenn á þessu sviði. Fyrsta konan sem tók sæti á Alþingi var Ingibjörg H. Bjarnason (1868-1941) en hún var kjörin á þing af kvennalista 1922. Í kosningunum 2003 urðu konur 30% kjörinna þingmanna sem var nokkur fækkun frá kosningunum 1999 er konur urðu 35% þingmanna.

27. KIRKJUTORG 4 (KIRKJUHVOLL)
Sigríður Sigurðardóttir rak hér veitingasölu um tíma (sjá nr. 24). Theódóra Sveinsdóttir (1876-1949) hóf rekstur matsöluhúss í Kirkjuhvoli 1925 eða 1926,
hélt vinsæl matreiðslunámskeið fyrir konur og karlmenn og leigði út veislusali. Hún rak einnig Ferstiklu í Borgarfirði á sumrin 1932-1936, gisti- og veitingahús í Reykholti í Borgarfirði 1933-1940 og veitingahús við Hvítárbrú í Borgarfirði 1937-1947. Theódóra var í Hússtjórnarskóla Reykjavíkur (sjá nr. 37) um tvítugt og síðar á góðum hótelum og við nám í Kaupmannahöfn um tíma.

28. SKÓLABRÚ 2
Þessi áfangastaður er dæmi um líf vinnukvenna í Reykjavík þar sem vistin var jafnframt góður hússtjórnarskóli. Hér var heimili Ólafs Þorsteinssonar læknis og Kristínar Guðmundsdóttur og jafnframt læknastofa hans og síðar sona þeirra á árunum 1912-1984. Í húsinu er nú skjalasafn Alþingis.
Fjölskyldan hafði ávallt 1-2 vinnukonur. Þær voru yfirleitt ungar stúlkur, oft komnar um langan veg til að sjá sér farborða í Reykjavík sem sogaði til sín sívaxandi mannfjölda frá byrjun 19. aldar. Vinnukonan fór yfirleitt fyrst á fætur, kom börnunum í skólann, hreinsaði eldstæði, bar inn eldivið, kveikti upp, þvoði þvotta, hreinsaði gólf, þvoði upp og fór í sendiferðir. Launin voru lág og frídagar aðeins eftir kl. 2 á fimmtudögum og annar hver sunnudagur frá sama tíma.
Vinnukonustéttin hvarf á árum heimsstyrjaldarinnar síðari. Atvinnu-möguleikar ungra kvenna urðu þá mun fjölbreyttari, en heimilistæki héldu einnig innreið sína og störf á heimilum gjörbreyttust.

29. LÆKJARGATA 8
Heimili Þórunnar Jónassen, sem kjörin var í bæjarstjórn af kvennalista árið 1908 (sjá nr. 1). Þórunn var formaður Thorvaldsensfélagsins (sjá nr. 19) frá stofnun þess 1875 til dauðadags 1922 og fulltrúi þess í Landspítalasjóðs-nefndinni sem konur komu á fót 1915. Með byggingu spítalans vildu konur reisa minnisvarða þeirri réttarbót er þær öðluðust 19. júní 1915 (sjá nr. 26).

30. LÆKJARGATA 4 (nú á Árbæjarsafni)
Kristín Bjarnadóttir frá Esjubergi (1812-1891) nam ljósmóðurfræði og var ljósmóðir á Kjalarnesi þar til hún flutti til Reykjavíkur 1871 í hús er hér stóð. Kristín varð ekkja árið 1882. Sama ár samþykkti Alþingi að ekkjur og aðrar ógiftar konur skyldu hafa kosningarétt í sveitarstjórnum, en þó ekki kjörgengi. Kristín neytti atkvæðisréttar síns 1888, fyrst kvenna í Reykjavík.
Ingibjörg Bjarnadóttir, dóttir Kristínar, bjó hér einnig ásamt manni sínum, Þorláki Johnson kaupmanni. Þau ráku veitingastaðinn Hermes. Þegar Þorlákur lét af kaupmennsku setti Ingibjörg á fót vefnaðarvöruverslun í húsinu og var hún jafnan kennd við hana.

31. MENNTASKÓLINN Í REYKJAVÍK (Lækjargata)
Skólahúsið var reist 1846. Stúlkur höfðu ekki aðgang að skólanum
fyrr en 1904, en máttu taka próf frá árinu 1886. Ólafía Jóhannsdóttir lauk 4. bekkjar prófi utanskóla árið 1890. Laufey Valdimarsdóttir, dóttir Bríetar Bjarnhéðinsdóttur (sjá nr. 1 og 38) settist hér á skólabekk fyrst kvenna haustið 1904 og lauk stúdentsprófi þaðan1910. Áður hafði ein stúlka tekið stúdentspróf utanskóla, Elínborg Jacobsen. Camilla Torfason lauk stúdentsprófi í Kaupmannahöfn 1889 og Björg Karitas Þorláksdóttir 1901,
en í Danmörku fengu stúlkur aðgang að æðri menntastofnunum þegar árið 1875. Stúlkur voru í minnihluta stúdenta fram til 1970 en eftir 1979 hafa þær verið í meirihluta.
Frú Vigdís Finnbogadóttir, forseti Íslands 1980-1996, var nemandi
og síðar kennari við skólann. Fyrsta konan til að gegna embætti rektors M.R. var Ragnheiður Torfadóttir, 1995-2001.

32. LÆKJARGATA 12 (nú Íslandsbanki)
Jónína Jónatansdóttir (1869-1946) bjó hér ásamt manni sínum frá um 1920 og mörg ár eftir það. Jónína var hvatamaður að stofnun Verkakvennafélagsins Framsóknar 1914 (sjá nr. 11) og formaður þess frá stofnun til 1934. Hún var einnig einn af stofnendum Alþýðuflokksins og Alþýðusambands Íslands. Jónína sat í bæjarstjórn 1920-1922.

33. LÆKJARGATA 12 B (nú bílastæði)
Anna Teitsdóttir Benediktsson (1874-1963) varð ekkja 1901. Frá þeim tíma rak hún matsölu, fyrst á Ísafirði í tíu ár og síðan til ársins 1929 í húsi er hér stóð en brann 1967.

34. MÓÐURÁST (Lækjargata)
Styttuna gerði listakonan Nína Sæmundsson (Jónína Sæmundsdóttir, 1892-1965) í París 1924 og hlaut hún heiðurssess á Haustsýningunni á Grand Palais það ár. Árið 1928 lét Listvinafélagið kaupa myndina og setja hana upp í almenningsgarði í Reykjavík, Mæðragarðinum, og var hún fyrsta myndin sem sett var upp utan dyra í Reykjavík án þess að vera minnisvarði.

35. BARNASKÓLI REYKJAVÍKUR (Fríkirkjuvegur 1)
Byggður 1898. Konur urðu fljótt margar í kennaraliði skólans og 1919 var komið á launajafnrétti kennara og kennslukvenna. Konurnar sem kjörnar voru í bæjarstjórn 1908 af kvennalista létu sér annt um heilsufar skólabarna. Þær komu því m.a. til leiðar að 1909 var byrjað að gefa fátækum börnum mat í skólanum, að skólinn var þveginn daglega og að ráðinn var fastur læknir. Skólinn er nú aðsetur Fræðslumiðstöðvar Reykjavíkur.

36. KVENNASKÓLINN Í REYKJAVÍK (Fríkirkjuvegur 9)
Stofnaður 1874 en starfræktur frá árinu 1909 í þessu húsi sem var byggt sérstaklega fyrir hann. Þóra Melsted (1823-1919) stofnaði kvennaskóla 1874 á heimili hennar og Páls Melsted að Thorvaldsensstræti 2 og byggðu þau hjón nýtt hús undir starfsemina og heimili sitt á grunni gamla hússins 1878 (sjá nr. 22). Þóra hafði kennt við skóla fyrir stúlkur í Reykjavík sem systir hennar Ágústa stóð fyrir 1851-1853 í Dillonshúsi við Suðurgötu (nú á Árbæjarsafni). Þóra veitti Kvennaskólanum forstöðu frá 1874-1906 en þá tók við stjórninni Ingibjörg H. Bjarnason (sjá nr. 26). Fram til 1904 áttu íslenskar stúlkur engan raunhæfan kost annan á framhaldsmenntun utan kvennaskóla.
37. IÐNÓ
Hússtjórnarskólinn var hér til húsa 1897-1918. Hann hélt námskeið fyrir verðandi húsmæður og seldi mat til kostgangara. Hvert námskeið stóð í þrjá mánuði. Skólinn var stofnaður af Elínu Briem (1856-1937) og starfrækti hún skólann fyrstu árin ásamt frænku sinni Hólmfríði Gísladóttur.
Þann 5. júní 1910 héldu ýmsar konur samsæti í Iðnó til heiðurs Ástu Kristínu Árnadóttur (1883-1955), er lauk iðnmeistaraprófi í Kaupmannahöfn sama ár, fyrst Íslendinga. Ásta lauk prófi í málaraiðn aðeins 26 ára gömul og var fyrsta konan sem lauk iðnnámi.
Stefanía Anna Guðmundsdóttir (1876-1926) var í hópi fyrstu leikara Leik-félags Reykjavíkur sem fékk aðsetur í Iðnó frá árinu 1897. Þær leikkonur eru margar sem hér stigu sín fyrstu spor í leiklistinni.

38. BÍLASTÆÐI ALÞINGIS (Templarasund)
Hér stóð áður Gúttó. Góðtemplarar byggðu það 1887 og var það lengi eitt helsta samkomuhús bæjarbúa en var rifið 1968. Bríet Bjarnhéðinsdóttir
(1856-1940) flutti þar fyrsta fyrirlestur kvenmanns á Íslandi 30. desember
1887 og bar hann heitið „Fyrirlestur um hagi og rjettindi kvenna“.

Heimildir

Anna Þorbjörg Þorgrímsdóttir. Matseljur og kostgangarar í Reykjavík. Lokaritgerð í sagnfræði við H. Í., 1996
Auður Styrkársdóttir. Kvennaframboðin 1908-1926. Félagsvísindadeild H. Í.
og Örn & Örlygur, 1982
Ármann Halldórsson. Saga barnaskóla í Reykjavík til 1930. Rannsóknastofnun KHÍ í samvinnu við Fræðslumiðstöð Reykjavíkur, 2001
Björg Einarsdóttir. Úr ævi og starfi íslenskra kvenna. Bókrún. Bindi I, 1984 og bindi II-III, 1986
Bríet Héðinsdóttir. Strá í hreiðrið. Svart á hvítu, 1988
Eggert Þór Bernharðsson. Saga Reykjavíkur. Borgin. Fyrri og síðari hluti. Iðunn, 1998
Erla Hulda Halldórsdóttir og Guðrún Dís Jónatansdóttir (ritstj.). Ártöl og áfangar í sögu íslenskra kvenna. Kvennasögusafn Íslands, 1998
Guðjón Friðriksson. Saga Reykjavíkur. Bærinn vaknar. Fyrri og síðari hluti. Iðunn, 1991
Sami. Iðnó við Tjörnina. Sjómannafélag Reykjavíkur og Verkamannafélagið Dagsbrún, 1997
Sami. Reykjavík bernsku minnar. Setberg, 1985
Guðmundur Ingólfsson, Guðný Gerður Gunnarsdóttir og Hjörleifur Stefánsson. Kvosin. Torfusamtökin, 1987
Inga Lára Baldvinsdóttir. Ljósmyndarar á Íslandi. JPV útgáfa og Þjóðminjasafn Íslands, 2001
Kvennaskólinn í Reykjavík 1874-1974. Almenna bókafélagið, 1974
Margrét Guðmundsdóttir. ‘Verðir heilbrigðinnar. Hjúkrunarfélagið Líkn 1915-1935’ í Söguspegill. Afmælisrit Árbæjarsafns. Ritstjóri Helgi M. Sigurðsson. Árbæjarsafn og Hið íslenzka bókmenntafélag, 1992
Sama. ‘Ræstingakonan í ráðhúsinu við Tjörnina’ í Kvennaslóðir. Rit til heiðurs Sigríði Th. Erlendsdóttur sagnfræðingi. Kvennasögusafn Íslands, 2001
Sigríður Th. Erlendsdóttir. Veröld sem ég vil. Saga Kvenréttindafélags Íslands 1907-1992. Kvenréttindafélag Íslands, 1993
Sigríður Thorlacius. Margar hlýjar hendur. Kvenfélagasamband Íslands, 1981
Sigurður Gylfi Magnússon. Lífshættir í Reykjavík 1930-1940. Menningarsjóður, 1985
Vigfús Guðmundsson. ‘Búnaðarmál í Reykjavík’ í Þættir úr sögu Reykjavíkur. Félagið Ingólfur, 1936
Þórbergur Þórðarson. Í Unuhúsi. Mál og menning, 1962
Þakkir:

Áslaug Agnarsdóttir
Björg Einarsdóttir
Borgarsjóður Reykjavíkur
Bílastæðasjóður Reykjavíkur
Emilía Sigmarsdóttir
Guðjón Friðriksson
Guðný Gerður Gunnarsdóttir
Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn
Polly Welts Kaufman
Sigríður Th. Erlendsdóttir
Stefanía M. Pétursdóttir

Textinn á þessari vefsíðu er úr bæklingi sem Kvennasögusafn gaf út.
Birt með leyfi Auðar Styrkársdóttur hjá Kvennasögusafni.
Upplýsingar um bæklinginn:

KVENNASÖGUSLÓÐIR Í KVOSINNI
Ritstjóri og höfundur texta: Auður Styrkársdóttir
Hönnun kápu: Ólafur Engilbertsson
Ljósmynd: Helgi Braga
Prentun: Stafræna prentstofan
©Kvennasögusafn Íslands, 2002
ISBN 9979-9346-2-X