| Aftur
á forsíðu->
Fundur
í Verslunarskólanum í nóvember 2003. Verslingar
héldu málfund um vændi á íslandi og
sendu beiðni til okkar í Femistafélaginu og á
Frjálshyggjufélagið. Femínistafélagið
tók þessari áskorun. Málfundurinn fór
fram í hádeginu í skólanum miðvikudaginn
12. nóvember og Halla Guðmundsdóttir talaði fyrir
hönd Femínistafélagsins.
Fundarstjórar, andmælandi, kæru Verslingar
Ég vil að sjálfsögðu byrja á að
þakka heiðurinn að fá að flytja erindi hér
í dag. Tíminn er naumur og erfitt að koma öllum
punktum að en ég vil byrja á að vitna í vændisskýrslu
dómsmálaráðuneytisins þar sem rætt
er við unga vændiskonu:
Tilvitnun hefst:
Faðir minn byrjaði að misnota mig kynferðislega þegar
ég var 5 ára gömul. Frá 8 ára aldri var
um fullt samræði að ræða, það er kynmök.
Frá 7 ára aldri selur hann öðrum mönnum aðgang
að mér kynferðislega fyrir fíkniefni. Þetta
var mjög gróf misnotkun og varði oft heilu næturnar.
Tilvitnun lýkur.
Ég get haldið áfram að segja ykkur sögur.
Af ungum dreng sem var misnotaður kynferðislega og fór
að selja sig fyrir dópi við 13 ára aldur. Af ungri
konu í Reykjavík sem seldist svo vel af því
að hún var svo barnaleg. Eitt sinn var hún seld tannlækni
í Reykjavík sem boraði tannlæknabor upp í
legöngin á henni, og kveikti á.
Þetta er veruleiki vændis hér á landi.
Framansögð dæmi hljóta að fá okkur til
að velta því fyrir okkur hvort vændi sé
frjálst val. Ef manneskja velur sér vændi sem "atvinnugrein",
hverju er hún þá að hafna? Líta Verslingar
til dæmis á vændi sem raunverulegan valkost sinn í
stað framhaldsskólanáms?
Í vændisskýrslu dómsmálaráðuneytisins
kemur fram að 50-90% vændismanneskja (lesist: karlar og konur
sem hafa leiðst út í vændi) hafa verið misnotuð
kynferðislega sem börn. Að auki kemur fram þetta eru
einstaklingar sem búa við félagslega og fjárhagslega
bágar aðstæður.
Hugsanlega fyrirfinnst einhvers staðar sú vændismanneskja
sem er hamingjusöm og sátt við lífið en hvernig
ætla kaupendur að vita það þegar þeir
"velja" að versla líkama annarrar manneskju?
Louise Eek, sænsk fyrrum vændiskona sagði í samtali
við blaðamann Morgunblaðsins í sumar að vændiskona
gæti :
Tilvitnun hefst:
Kona sem selur líkama sinn þarf að aðskilja líkama
og tilfinningar. Jafnvel þó þú fáir alla
peningana í eigin hendur, sem sjaldnast er, og jafnvel þó
þú afberir vændið í ákveðinn
tíma, þá kemur sá dagur að reynslan tekur
sinn toll. Dagurinn sem þér finnst þú skítug,
dagurinn sem þú skrúbbar kynfærin þar
til þér blæðir."
"Ég hef unnið með konum frá ólíkum
löndum, með ólíkan bakgrunn. En þær
höfðu allar öryggisleysi í farteskinu. Stúlkur
sem höfðu verið yfirgefnar, vanræktar, misnotaðar.
Þér kann að virðast þetta vera einfalt líf.
Vændiskonan virkar sjálfstæð, sem gerir það
sem hún vill. En þú sérð hana ekki þegar
hún liggur og æpir, sérð hana ekki þegar
hún þvær á sér kynfærin, þú
sérð hana ekki þegar hún fremur sjálfsmorð."
Tilvitnun lýkur.
Nú liggur fyrir lagafrumvarp þess efnis að kaup á
vændi verði gerð ólögleg en sú leið
hefur einungis verið reynd í Svíþjóð.
Trafficking, sem á íslensku hefur verið kallað mansal
og vísar til þess að fólk, aðallega konur
og börn, eru seld landa á milli og gerð út í
vændi, hefur minnkað til muna. Menn sem selja fólk milli
landa sneiða nú framhjá Svíþjóð,
vændi hefur horfið af götunum og það sem mikilvægast
er: fólk hefur tekið afstöðu gegn því
að líkamar gangi kaupum og sölum.
Þegar tekin er afstaða til þess hvort Íslendingar
eigi að feta í fótspor Svía í þessum
efnum þarf að hafa það hugfast hvort við viljum
vera þjóð sem er gróðrastía fyrir eymd
annarra.
Lög eru fyrst og fremst skilaboð samfélagsins um hvað
telst rangt og hvað ekki. Á meðan veruleiki vændis
er eins hrikalegur og allar heimildir benda til er erfitt að horfa
í gegn um fingur sér og telja það eðlilegt.
Vændi er ekki kynlíf. Vændi byggir á valdi,
sá sem hefur peningana hefur valdið. Virðingin fyrir manneskjunni
er engin.
Val kaupandans er aftur á móti ótvírætt.
Hann velur, í krafti valds síns, að kaupa aðra manneskju.
Og hann á hana á meðan, og má gera hvað sem
er við hana!
Fólk sem hefur fundið leiðina út úr vændi
og er að vinna í sínum málum lýsir nákvæmlega
sömu tilfinningum og þolendur kynferðislegs ofbeldis. Afleiðingar
vændis eru mjög alvarlegar og sjálfsmorð eru langt
frá því að vera óalgeng.
Á bak við þetta lagafrumvarp býr mikil vinna og
ógrynni rannsókna.
Fleiri lönd í Evrópu eru að skoða þessa
sömu leið enda er mansal viðurkennt vandamál, sama
hvar stigið er niður fæti. Það á líka
við um Ísland.
Það sem þó vegur þyngst á metum er
að allir þeir aðilar og samtök hér á
landi sem hafa rannsakað vændi eða þekkja vel til
vændis á Íslandi styðja þetta frumvarp.
Kæri Verslingur, hvort sem þér falla betur tilfinningarök
eða rök hyggjuvitsins, þá hvet ég þig
eindregið til að kynna þér þessi mál
með opnum huga áður en þú tekur afstöðu.
Lög eiga að endurspegla þá þekkingu sem við
höfum á félagslegum aðstæðum.
Ég er að halda þeim á lífi. Fæ að
amsk einu sinni í viku hjálp
Lögregla, félagsþjónusta og heilsugæsla
þurfa taka á móti þessum konum.
Sú spurning sem brunnið hefur á mörgum er hvers
vegna báðir aðilar eiga ekki að vera sekir. Þegar
rætt er um vændi verður að hafa í huga að
langoftast er þriðji aðili sem hefur tekjur af sölunni.
Það er væntanlega sá aðili sem við erum
öll sammála um að teljist sekur. Ef vændismanneskjan
og kaupandinn eru bæði sek höfum við engin vitni til
þess að ná þessum þriðja aðila. Að
auki verðum við að skapa farveg fyrir manneskjur sem hafa
leiðst út í vændi til að leita sér
hjálpar og á meðan þær eru sekar fyrir lögum
gengur það illa. Markmiðið hlýtur jú að
vera að draga úr vændi...?
Þegar einstaklingur kaupir vændi eru, sem fyrr segir, 50-90%
líkur á því að það sé
manneskja sem hefur verið misnotuð kynferðislega sem barn.
Þetta er miklu hærra hlutfall en í nokkuri annarri
„starfsgrein“. Eða eins og einn viðmælandi rannsakenda
vændisskýrslunnar orðaði það:
Tilvitnun hefst
Einstaklingur sem hefur verið beittur kynferðislegu ofbeldi
hefur ekki hugmynd um það hvernig það er að vera
í kynferðislegu sambandi við einn eða neinn. Þegar
fullorðin manneskja fer yfir þessi mörk gagnvart barni
þá verður strax til þetta, ég er til fyrir
þig en ekki þú fyrir mig. Með þannig bakgrunn
er auðveldara að fara í þetta skarð, að selja
líkama sinn, vegna þess að það er eiginlega
komið inn í kerfið að þetta sé í
lagi. Þannig hafa siðferðismörk þeirra verið
brotin af öðrum einstaklingi. Þeim finnst þau ekki
vera að fara yfir nein mörk, það er búið
að fara yfir þau.
Tilvitnun lýkur.
Meðalkaupandi er giftur, í hjónabandi og með börn.
Lögin í Svíþjóð, vændi er og
verður leynileg athöfn.
Fólk vill fara yfir mörkin, hvort sem þau eru langt
uppi eða langt niðri. Þar sem vændi hefur verið
lögleitt verður það sem ekki er lögleitt ljótara.
Ef þú hins vegar ákveður að kaupa vændi
þá eru 50-90% líkur á að manneskjan hafi
verið misnotuð kynferðislega sem barn og hversu miklar líkur
ætli séu á að hún sé í vændi
af fúsum og frjálsum vilja?
Hvers vegna eiga kaup á vændi að vera ólögleg?
? Ef við bönnum bæði kaup og sölu náum
við aldrei þriðja aðila.
? Er vændi frjálst val?
o raunverulegur valkostur við nám í versló?
? Einstaklingar sem búa við bágar félagslegar
og fjárhagslegar aðstæður
? fólk sem hefur leiðst út í vændi lýsir
sömu tilfinningum og fólk sem hefur orðið fyrir öðru
kynferðislegu ofbldi
Ísland er sem stendur ein nágrannaþjóða
okkar sem er með refsiákvæði í hegningarlögum
þar sem vændismanneskju (lesist: karl eða kona) skal refsað.
Lagafrumvarpið sem nú liggur fyrir á Alþingi afléttir
þeirri sektarbyrði.
En sá kafli lagafrumvarpsins sem er hvað mest umdeildur er
sá er lýtur að því að kaup á
vændi skuli gerð ólögleg, þ.e. að færa
sektarbyrðina yfir á þann sem kaupir vændi.
Þessi leið er í daglegu tali kölluð sænska
leiðin en Svíþjóð er eina landið sem hefur
bundið slík ákvæði í lög. Reynslan
frá Svíþjóð sýnir að mansal
hefur stórminnkað og menn sem selja fólk milli landa
sníða nú framhjá Svíþjóð.
rannsóknir. Þegar afstaða skal tekin hlýtur það
samt alltaf að vera hjartað sem ræður förinni,
þ.e. hvað finnst okkur rétt og hvað ekki?
Í vændisskýrslu Dómsmálaráðuneytisins
kemur fram að á milli 50 og 90% vændisfólks hafa
verið misnotuð kynferðislega sem börn. Í framhaldi
af því hlýtur að vakna sú spurning hvort
vændi er frjálst val eður ei.
Ég vildi svo sannarlega búa í samfélagi þar
sem fólk hefur algjört frelsi til að velja. En veruleikinn
sem við lifum við er ekki þannig. Ef að vændi
er frjálst val, hverju er manneskjan þá að hafna?
Ástæðan fyrir því að banna á
kaup á vændi er sú að það er kaupandinn
sem raunverulega hefur frjálst val. Vændi er ekki kynlíf
heldur ofbeldi sem byggir á valdi.
Sá sem hefur peningana hefur valdið. Virðing fyrir mannneskjunni
er engin.
Þrátt fyrir að við lögleiðum þessi
lög munu fangelsi landsins ekki fyllast af kaupendum vændis.
Ekki frekar en þau eru full af vændisfólki í
dag. Hins vegar eru lög ákveðin skilaboð til samfélagsins.
Þ.e. að það að fólk gangi kaupum og sölum
sé ekki eðlilegt.
Eftir fundinn í gær ætlaði ég að bæta
einum rökum inn á "raka-listann" okkar, en það
gleymdist. Sá punktur kemur hér með og þið
getið bætt honum sem 7. lið inn á listann ef þið
viljið:
7) Fara konur þá ekki bara að kæra karla í
stórum stíl fyrir að
þeir séu að kaupa af þeim kynlífsþjónustu/vændi?
Þeir sem eru mótfallnir frumvarpinu virðast halda að
það leiði til þess að konur taki að kæra
karla í stórum stíl fyrir að hafa keypt af þeim
kynlíf, jafnvel að tilefnislausu. Við þessu er einfalt
að bregðast með því að spyrja hvort menn
haldi í alvöru að konur séu svo ákafar í
að allir viti að þær séu að stunda vændi
að þær taki að segja frá því í
stórum stíl, hvað þá að þær
láti sér detta í huga að ljúga því
upp á sig? Konur segja ekki frá því í
dag þó þeim sé nauðgað eða þær
beittar sifjaspellum.
Einnig má benda á það að lögin eins
og þau eru í dag bjóða upp á það
að karlar kæri konur í stórum stíl (með
réttu eða röngu) fyrir að taka við greiðslu
fyrir kynlíf. Það hefur nú ekki verið stórt
vandamál hingað til að karlar séu að kæra
konur fyrir slíkt og því er vandséð að
konur myndu taka upp slíka háttu verði lögunum
breytt.
Sett á
vef 1-mar-04
Síðast uppfært
27-apr-04
af Salvöru
Á forsíðu vefs Femínistafélags
Íslands
|