Erindi Gísla Hrafns Atlasonar

Jónshúsi í Kaupmannahöfn, 2. október 2003

De sendte en dame, skrifaði Lise Nørgaard eitt sinn og var þá að lýsa þeirri andúð og því háði sem hún varð fyrir sem kona og blaðamaður fyrr á öldinni. Nú eru tímarnir eitthvað breyttir og við fáum karl, sjálfan mig til þess að fjalla um femínistafélag Íslands.
Tímarnir hafa þó ekki breyst nógu mikið enda er enn rík þörf á öflugri jafnréttisbaráttu þar sem jafnrétti hefur ekki verið náð og ójöfnuðurinn blasir víða við. Lokatakmark okkar í femínistafélaginu er að útrýma samtökunum, með öðrum orðum, ná jafnrétti.

Ingibjörg sagði áðan að þetta væru glæný samtök sem er rétt í sjálfu sér. Mér finnst hins vegar ofsalega langt síðan samtökin voru stofnuð, það hefur verið eitthvað svo mikið að gera síðan félagið var stofnað. Það var í byrjun febrúar sem nokkrar ágætis konur ákváðu að stofna póstlista fyrir femínista á Íslandi. Þær áttu ekkert endilega von á mörgum þátttakendum, kannski svona 40 eða svo. Sjálfar voru þær orðnar saddar á því bakslagi sem riðið hefur yfir Ísland eins og önnur lönd hvað jafnréttismálin varðar og langaði því til þess að stofna póstlista til að ræða jafnréttismál og femínisma.

Þær komust þó fljótt af því að þær voru ekki þær einu sem voru búnar að fá nóg og brátt voru 200 femínistar skráðir á listann. Þetta voru ekki aðeins konur heldur kom í ljós að fullt af karlmönnum hafa líka fengið nóg. Enn stækkaði póstlistinn og fyrr en varði voru áskrifendur orðnir 600 og umræðurnar margbreytilegar og fjörugar svo ekki sé meira sagt. Það sem mér hefur þótt skemmtilegast við póstlistann er það að við sem búum erlendis eða úti á landi getum tekið fullan þátt í lifandi umræðum.

Á póstlistanum er fólk frá öllum landshlutum, frá flestum norðurlöndunum, frá Bandaríkjunum, frá Bretlandi og fleiri löndum í Evrópu. Einn aðilinn skrifaði meira að segja frá Mósambík. Þannig hefur félagið ekki verið bundið stund og stað heldur geta allir tekið þátt hvar sem fólk er í heiminum. Fyrir stuttu opnuðum við svo vefumræðukerfi sem hefur farið fremur hægt af stað en við sjáum hvað setur. Slóðin þar er http://www.feministinn.is/umraedur

Þegar ljóst var að svo mikill áhugi var á femínisma og jafnréttismálum var ákveðið að stofna félag fyrir alla þessa femínista. Það var svo gert í lok mars fyrir stappfullu húsi femínista. Ákveðið var að stofna 11 ráð sem vinna að jafnréttismálum á sínu áhuga- og sérsviði. Hóparnir eru t.a.m. ofbeldisvarnarhópur, stjórnmálahópur, útgáfuhópur, menningarhópur og sjálfur er ég ráðskona í femínisma- og karlahóp. (Upplýsingar um hópana liggja á borðunum). Ráðskonur hópanna skipa svo ráð félagsins svo að það hefur verið nokkuð fjölmennt á ráðsfundum. Stuttu eftir stofnun félagsins voru félagar um 400 talsins og um 10% þeirra voru karlar, þ.e.a.s. um 40 talsins. Nú eru félagar um 600 talsins en ég hef því miður ekki nákvæmar tölur um kynjaskiptingu í dag en það má búast við að hlutfall karla sé svipað og við stofnunina og vonandi fjölgar körlum enn frekar.

Þegar félagið var stofnað var reynt að höfða til sem flestra karla og kvenna óháð flokkalínum og skilgreining okkar á femínisma er ein hin víðasta sem ég hef nokkurn tíman séð: FEMÍNISTI ER KARL EÐA KONA SEM VEIT AÐ JAFNRÉTTI HEFUR EKKI VERIÐ NÁÐ OG VILL GERA EITTHVAÐ Í ÞVÍ. Ýmsir hafa komið til mín og sagt, já en það geta allir verið sammála þessu. Það væri auðvitað fínt ef svo væri en það hefur samt sem áður ekki verið raunin og tilvist okkar stuðað margan eins og þið hafið sjálfsagt heyrt og lesið um m.a. í bloggi, á vefumræðusíðum og fleiri stöðum. Einn gekk reyndar svo langt að hann ætlaði að gera það að starfi sínu að knésetja félagið. Svona andúð, þó hún gangi sjaldnast svona langt sýnir auðvitað að það er virkileg þörf á félaginu enda þótt margir telji að við séum stórhættulegur hópur þá snýst barátta okkar aðeins um réttlátt samfélag.

Nú en mig langar til þess að rekja helstu aðgerðir félagsins. Fer nú ekki að tína allt til enda það mikill kraftur í félaginu að það yrði allt of löng upptalning.
• Félagið hóf starfsemi sína þegar kosningabaráttan var að hefjast og það er óhætt að segja að við settum mark okkar á hana enda fengu jafnréttismál mun stærra hlutverk í kosningabaráttu flokkanna en annars hefði verið. Við héldum fundi með stjórnmálaflokkunum bæði fyrir og eftir kosningar. Umræðurnar á póstlistanum voru mjög heitar hvað varðar jafnréttismálin og alveg ljóst að margir alþingismenn og –konur fylgdust með (og tóku reyndar líka þátt) í umræðunum þar. Ég óttast þó að við höfum aðeins haft áhrif á kosningabaráttuna sjálfa en ekki á raunverulegan áhuga á að stuðla að jafnrétti. Við sjáum þó hvað setur og við komum til með að minna á jafnréttismálin nú við þingsetningu.
• Staðalímyndahópur lét í sér heyra fyrir fegurðasamkeppnirnar bæði í karla- og kvennaflokki svo og .is keppnina. Svolítið bjánalegt að tala um karla- og kvennaflokka í svona keppnum en það undirstrikar það að mörgum okkar þykja svona keppnir yfir höfuð hallærislegar, ég meina hvernig er hægt að keppa í fegurð? Í tengslum við uppákomurnar var efnt til sýninga á myndinni ”Í SKÓM DREKANS” og sett var upp sýningin ”AFBRIGÐI AF FEGURД sem rakti mótmælaaðgerðir gegn fegurðarsamkeppnum frá árinu 1970 til dagsins í dag.
• Þann 1. maí mynduðu femínistar stórt og myndarlegt bleikt skott á göngunna og fjölmenntu femínistar svo í Þjóðleikhúskjallarann.
• Við í karlahóp bjuggum til þennan pésa hérna (HANN LIGGUR Á BORÐUNUM) og var honum dreift til karla þann 1. maí. Með pésanum vildum við hvetja karla til að taka þátt í jafnréttisumræðunni og benda þeim á að jafnrétti komi körlum líka við.
• Nú 19. júní var haldin hátíðlegur ásamt öðrum kvenréttindafélögum og tókst að virkja ansi marga til að ”mála bæinn bleikan”. Hugmyndin bak við það var að fá fólk til að hugsa um jafnréttismál. Ráðamenn þjóðarinnar fengu líka bleika steina afhenta og þeir voru hvattir til að gleyma ekki jafnréttismálunum. Allir tóku við steinunum nema Davíð Oddsson sem bað heilbrigðisráðherra um að taka við sínum, hverju sem það kann að sæta. Það var þó gaman að heyra í fréttayfirliti kvöldfrétta á RÚV að hann hefði ekki tekið við steininum. Með öðrum orðum, Það þótti fréttnæmt.
• Við í karlahópi vildum einnig standa fyrir einhverju fleiru og ákváðum að halda karlmennskukvöld á Grand rokk enda fannst ýmsum sá staður vera nokkuð karlmannlegur. Um kvöldið fjallaði ég um vændiskúnna í Danmörku, Sigurjón Kjartansson fjallaði um karla og húmor og svo voru erindi um karlmennskuímyndina í her og karlmennskuímyndina í auglýsingum. Það er skemmst frá því að segja að húsið troðfylltist og þetta heppnaðist það vel að við höfum ákveðið að gera þetta 2svar á ári í framtíðinni.
• Félagið hefur staðið fyrir ýmsu fleiru, m.a. haft samband við auglýsendur og fjölmiðla v/ auglýsinga sem við höfum talið vera lítilsvirðandi fyrir konur og/eða karla. Félagið hefur sent frá sér nokkrar ályktanir, m.a. mótmælt hæstaréttardómi þar sem manni var talið til refsilækkunar í líkamsárásarmáli, að fyrrum sambýliskona hans hefði ítrekað reitt hann til reiði. Með öðrum orðum, með dómnum var talið að konan hefði átt skilið, að hluta, það ofbeldi sem hún var beitt. Þá var vakin athygli á því að til stæði að fjölga vændishúsum í Aþenu fyrir ólympíuleikanna. Það mál komst í heimspressuna og varð meðal annars áberandi hér í Danmörku í formi rifrildis milli jafnréttisráðherra Danmerkur og varaforsætisráðherra Svíþjóðar. Þá hafa femínistar verið áberandi á hinum ýmsu ljósvakamiðlum og dagblöðum á Íslandi.
• Fyrir Verslunarmannahelgina stóð karlahópur, í samstarfi við ofbeldisvarnarhóp, að aðgerðum sem beindust gegn nauðgunum. Karlar úr karlahópi mættu á BSÍ og á Reykjavíkurflugvöll undir slagorðinu “nauðgar vinur þinn” og karlarnir spjölluðu sérstaklega við strákana til að benda þeim á ábyrgð sína. Við höfðum rætt þetta fram og til baka og vorum orðin virkilega þreytt á þeirri umræðu að stelpur eigi að passa upp á sjálfar sig og vinkonur sínar. Ef ekki þá gæti þeim verið nauðgað samkvæmt þessari umræðu og ábyrgðin á nauðgunum þannig sett á fórnarlömbin en ekki ofbeldismennina. Við þekkjum þessa umræðu vel hér í Danmörku og nú síðast beindust spjótin að klæðnaði stúlkna vegna nauðgana í Árósum. Þetta tengist líka dómnum sem ég talaði um áðan þar sem konan átti að hafa reitt ofbeldismannin til reiði og því skiljanlegt, samkvæmt dómnum, að maðurinn hefði lúbarið hana. Vegna alls þessa vildum við biðja stráka um að passa upp á vini sína í kunningjahópnum og benda á að nauðgun væri óásættanlegur glæpur og fórum því af stað með kjörorðið „NAUÐGAR VINUR ÞINN?“. Herferðin olli nokkru fjaðrafoki á hinum ýmsu bloggsíðum og umræðuvefjum og ýmsum fannst við vera að ganga of langt. Svolítið sérstakt að það sé allt í lagi að tala um að ef stelpur passi sig ekki þá verði þeim nauðgað en ekki að biðja stráka um að berjast gegn nauðgunum. Það sýnir samt í hnotskurn hverju við erum fyrst og fremst að reyna að breyta. Við erum að reyna að breyta hugmyndum okkar um kynin. Þetta minnir svolítið á skilgreininguna á femínisma sem lesa má í Píkutorfunni/Fittstimm: AÐ VERA KONA ER AÐ GANGA Í OF LITLUM SKÓM. AÐ VERA FEMÍNISTI ER AÐ SKILJA ÁSTÆÐUNA FYRIR ÞVÍ OG FRÆÐA AÐRA UM AÐ ÞAÐ ERU EKKI FÆTURNIR SEM ERU OF STÓRIR, HELDUR SKÓRNIR OF LITLIR. Það er mikilvægt að allir séu í passlegum skóm en eins og staðan er í dag þá hallar sérstaklega á konur. Annars er rétt að taka það fram að herferðin um Verslunarmannahelgina fékk líka afar jákvæð viðbrögð og voru hinar ýmsu hljómsveitir til í að taka þátt og henda frisbídiskum niður af sviði með áletruninni „nauðgar vinur þinn“ ásamt því að fjalla um átak okkar. Ekki veit ég hvort það er tilviljun en eftir verslunarmannahelgina frétti ég að óvenjufáar nauðganir hafi verið kærðar og sá sem hafði samband við mig var að velta því fyrir sér hvort ekki hefði þurft meira til en að nokkrir karlar tækju sig saman og tækju einarða afstöðu gegn nauðgunum og öðru ofbeldi. Ég segi nú bara, gott ef rétt reynist. Hins vegar er ein nauðgun of mikið og það er sorglegt í sjálfu sér að fá gleðitíðindi um að „óvenjufáar“ nauðganir hafi verið kærðar.

Við erum ekki hætt og þann 24. okt verður haldin femínistavika sem stendur fram til 1. nóv. Í vikunni hvetjum við konur til að krefjast launahækkana til að jafna launamismuninn. Einnig biðjum við atvinnurekendur að bera saman laun karla og kvenna í eigin fyrirtækjum og leiðrétta þann mun sem kemur fram. Þá verður staðið fyrir listviðburðum, fyrirlestrum, ráðstefnum, fyrirmyndakvöldi o.fl. o.fl. o.fl. Allir hópar félagsins, fyrir utan einn, munu standa fyrir einum eða fleiri viðburðum og það verður spennandi að sjá hvernig til tekst.

Öllu þessu missum við af hér úti í Danmörku og eftir að femínistafélagið var stofnað hef ég saknað þess mikið að vera ekki á Íslandi og taka enn meiri þátt í öllu því sem er að gerast á sviði jafnréttismála þar. Því vildum við halda þennan fund eða hitt í kvöld og gera það svo oftar í vetur. Það væri gaman að kynna hin ýmsu samtök og einstaklinga sem starfa á sviði jafnréttismála í danmörku. Ég hef heyrt af nokkrum hér úti sem eru til í að taka þátt í starfinu og halda erindi. Ein var meira að segja að velta því fyrir sér hvort hún ætti að koma í kvöld, jafnvel þó að þessi fundur sé á Íslensku. Hver veit, kannski náum við að rífa Dani upp úr því bakslagi sem á sér stað hér þar sem femínismi er skammarheiti en ekki eitthvað sem við ættum að vera stolt af.

Gísli Hrafn Atlason

Síðast uppfært 20-oct-03 af Salvöru
feministinn@feministinn.is